Szkoła · 59 myślicieli

Filozofia wschodnioazjatycka

Osoby ze szkoły „Filozofia wschodnioazjatycka” na mapie gwiazd Agory (łącznie 59), od Laozi do Karatani Kōjin, w porządku chronologicznym.

• postać legendarnaLaozi

  Przypisywany mu tekst uczy, że najgłębszej drogi rzeczy nie da się ująć w słowa, a mędrcy działają, niczego nie wymuszając.

• według tradycji 551–479 p.n.e.Konfucjusz

  Dobre społeczeństwo wyrasta z ludzi, którzy doskonalą siebie, traktują innych po ludzku i zachowują rytuały spajające życie.

• ok. 470–391 p.n.e.Mo Di

  Powinniśmy troszczyć się o wszystkich jednakowo, a nie faworyzować własnej rodziny – i oceniać każde działanie tym, czy przynosi ludziom korzyść.

• ok. 372–289 p.n.e.Mencjusz

  Ludzie są z natury dobrzy – każdy rodzi się z zalążkami współczucia i sprawiedliwości, którym potrzeba tylko odpowiednich warunków, by rosnąć.

• ok. 370–310 p.n.e.Hui Shi

  Jego paradoksy dowodzą, że duże i małe, tu i tam są względne – więc powinniśmy kochać wszystkie rzeczy jednakowo, skoro wszechświat jest jeden.

• ok. 369–286 p.n.e.Zhuangzi

  Każdy punkt widzenia jest tak samo ograniczony jak każdy inny, więc przestań się upierać przy stałych rozróżnieniach i poruszaj się swobodnie wraz z naturalnym nurtem rzeczy.

• ok. 325–250 p.n.e.Gongsun Long

  Nazwy i rzeczy nie pokrywają się po prostu: biały koń nie jest tym samym co koń, bo te dwie nazwy wskazują różne rzeczy.

• ok. 310–235 p.n.e.Xunzi

  Ludzie rodzą się samolubni i dopiero wychowanie, rytuał i wysiłek czynią ich dobrymi – moralność jest ludzkim osiągnięciem, a nie darem natury.

• ok. 280–233 p.n.e.Han Fei

  Władcy nie mogą polegać na tym, że ludzie są dobrzy; tylko jasne prawa, stanowcza władza i umiejętna kontrola utrzymują porządek w państwie.

• ok. 27–100Wang Chong

  Według Wang Chonga Niebo i Ziemia wytwarzają rzeczy spontanicznie i bez celu, więc znaki wróżebne nie są przesłaniami o postępowaniu władców; los zależy od przeznaczenia, zmarli nie stają się duchami, a każde twierdzenie, nawet mędrców, trzeba sprawdzić dowodami.

• ok. 45–117Ban Zhao

  Jej przewodnik dla kobiet uczy pokory i oddania w rodzinie – ale nalega, by dziewczęta zasługiwały na takie samo wykształcenie jak chłopcy.

• 226–249Wang Bi

  Pod wszystkimi istniejącymi rzeczami leży niebyt, puste źródło, z którego pochodzą – a słowa należy porzucić, gdy ich sens został uchwycony.

• ok. 252–312Guo Xiang

  Nic nie stworzyło świata i nic za nim nie stoi; każda rzecz zmienia się sama z siebie i jest dopełniona, gdy żyje według własnej natury.

• 538–597Zhiyi

  Każda pojedyncza chwila doświadczenia jest zarazem pusta, czasowo realna i środkiem między jednym a drugim – i zawiera cały wszechświat.

• 617–686Wǒnhyo

  Wszystkie nauki buddyjskie są różnymi spojrzeniami na Jeden Umysł, więc ich spory można pogodzić, zamiast je rozstrzygać walką.

• według tradycji 638–713Huineng

  Każdy już ma naturę Buddy, więc przebudzenie nie przychodzi przez powolne oczyszczanie, lecz nagle, gdy ujrzysz własną prawdziwą naturę.

• 643–712Fazang

  Wszystko zawiera i odbija wszystko inne, jak klejnoty w sieci, z których każdy odbija wszystkie pozostałe – nic nie istnieje samo.

• 768–824Han Yu

  Chiny muszą wrócić do moralnej Drogi Konfucjusza i Mencjusza, przekazanej od dawnych mędrców, i odwrócić się od buddyzmu i daoizmu.

• 774–835Kūkai

  Cały wszechświat jest ciałem i głosem kosmicznego Buddy, więc oświecenie można osiągnąć w tym właśnie życiu i ciele.

• 1017–1073Zhou Dunyi

  Z jednego Najwyższego Kresu pochodzą yin i yang, pięć żywiołów i wszystkie rzeczy – a mędrcem jest ten, kto żyje w doskonałej szczerości.

• 1020–1077Zhang Zai

  Wszystko jest jedną energią witalną, która się zagęszcza i rozprasza, więc niebo i ziemia są naszymi rodzicami, a wszyscy ludzie – naszym rodzeństwem.

• 1032–1085Cheng Hao

  Prawdziwie pełny człowieczeństwa człowiek czuje się jednością z niebem, ziemią i każdą żywą istotą – i znajduje zasadę wszystkich rzeczy w wewnętrznym spokoju.

• 1033–1107Cheng Yi

  Jedna zasada przenika wszystkie rzeczy w niezliczonych postaciach, a poznajemy ją, starannie badając rzeczy jedna po drugiej.

• 1130–1200Zhu Xi

  Wszystko łączy w sobie zasadę leżącą u podstaw z energią witalną, a świat i siebie rozumiemy, badając rzeczy jedna po drugiej.

• 1139–1193Lu Jiuyuan

  Zasada wszystkiego nie jest gdzieś na zewnątrz, w księgach i przedmiotach, lecz w twoim własnym umyśle – więc patrz najpierw do wnętrza.

• 1158–1210Pojo Chinul

  Przebudzenie przychodzi nagle, ale musi po nim nastąpić cierpliwa praktyka – a medytacja i studium nauk należą do siebie.

• 1173–1263Shinran

  Nikt nie może dojść do zbawienia własnym wysiłkiem; przychodzi ono w całości z zawierzenia Buddzie Amidzie – i nawet źli są zbawieni.

• 1200–1253Dōgen

  Istnieć to być samym czasem, a siedzenie w medytacji nie jest środkiem do przebudzenia, lecz już samym przebudzeniem.

• 1222–1282Nichiren Daishōnin

  Tylko Sutra Lotosu zawiera prawdziwą naukę, a recytowanie jej tytułu przynosi zbawienie ludziom i pokój krajowi.

• 1472–1529Wang Yangming

  Każdy już nosi w sobie wewnętrzną wiedzę o dobrym i złym – a prawdziwe poznanie ukazuje się dopiero w działaniu.

• 1501–1570Yi Hwang

  Nasze najczystsze uczucia moralne pochodzą z samej zasady, a nie z samej energii fizycznej, więc umysł trzeba strzec pełną czci uwagą.

• 1536–1584Yi I

  Wszystkie nasze uczucia wyłaniają się z energii witalnej, a zasada tylko na niej „jedzie” – i ten pogląd powinien kierować praktyczną reformą państwa.

• 1610–1695Huang Zongxi

  Władca istnieje, by służyć ludowi, a nie odwrotnie, a prawa i szkoły muszą trzymać jego władzę w ryzach.

• 1619–1692Wang Fuzhi

  Nie ma zasady unoszącej się ponad światem fizycznym – porządek istnieje tylko wewnątrz rzeczy, a historia zmienia się wraz z okolicznościami.

• 1627–1705Jinsai Itō

  Droga konfucjańska nie jest abstrakcyjną zasadą, lecz po prostu miłością i człowieczeństwem praktykowanymi w życiu codziennym, jak mówią pierwotne teksty.

• 1666–1728Sorai Ogyū

  Droga nie jest prawem natury, lecz obrzędami i instytucjami, które stworzyli dawni mędrcy-królowie – a dobry rząd ma większe znaczenie niż prywatna cnota.

• 1724–1777Dai Zhen

  Mowę o wyższej zasadzie wykorzystywano do tłamszenia zwykłych pragnień – ale prawdziwa moralność to właściwe uporządkowanie uczuć i potrzeb, jakie mają wszyscy.

• 1730–1801Norinaga Motoori

  Według Norinagi prawdziwy duch Japonii leży nie w chińskiej teorii moralnej, lecz we wrażliwości na smutek i piękno rzeczy, znajdowanej w jej najstarszej poezji.

• 1762–1836Jeong Yak-yong (Dasan)

  Natura ludzka jest skłonnością ku dobru, cnotę zdobywa się, dobrze działając, a rząd istnieje po to, by służyć ludowi.

• 1854–1921Yan Fu

  Chiny mogą znów stać się silne tylko wtedy, gdy zrozumieją, dlaczego silny stał się Zachód: nie dzięki broni, lecz dzięki uwolnionym energiom, wiedzy i duchowi publicznemu jego ludu.

• 1858–1927Kang Youwei

  Według Kang Youwei Konfucjusz był naprawdę reformatorem, a historia zmierza ku Wielkiej Jedności, w której rozpływają się narody, klasy, a nawet rodziny.

• 1870–1945Kitarō Nishida

  Według Nishidy zanim rozdzielimy świat na ja i przedmioty, jest czyste doświadczenie – a wszystkie rzeczy powstają w miejscu absolutnej nicości.

• 1873–1929Liang Qichao

  Chiny potrzebują nowych obywateli z duchem publicznym i prawami, bo nowoczesny naród buduje się z charakteru jego ludzi.

• 1885–1962Tanabe Hajime

  Według Tanabe filozofia musi przejść przez przyznanie się do własnej porażki – a skrucha, oparta na sile wykraczającej poza ja, otwiera nowy sposób myślenia.

• 1885–1968Xiong Shili

  Rzeczywistość nie kryje się za światem, lecz jest światem w jego nieustannej twórczej aktywności, jak ocean w swoich falach – a nasz pierwotny umysł w niej uczestniczy.

• 1886–1971Hiratsuka Raichō

  Kobiety były niegdyś słońcem, a stały się bladym księżycem odbijającym mężczyzn – muszą na nowo odkryć swoje ukryte ja i wywalczyć swoje prawa.

• 1888–1941Kuki Shūzō

  Gust kultury, jak stylowy dystans dawnego Edo, można analizować filozoficznie – a w sercu istnienia leży przypadek, a nie konieczność.

• 1889–1960Watsuji Tetsurō

  Człowiek nie jest odizolowaną jednostką, lecz istnieje w przestrzeni między ludźmi, ukształtowany przez klimat i kulturę.

• 1891–1962Hu Shi

  Chiny powinny pisać językiem codziennym, sprawdzać idee metodą naukową i krytycznie badać własną filozofię zamiast ją czcić.

• 1893–1988Liang Shuming

  Kultury różnią się podstawową postawą wobec życia; konfucjańska droga równowagi i intuicji nie jest przestarzała, lecz oferuje nowoczesnemu światu to, czego brakuje zachodniemu dążeniu.

• 1895–1990Feng Youlan

  Dawną konfucjańską ideę zasady można odbudować nowoczesną logiką, a ludzkie życie wznosi się przez cztery poziomy sensu.

• 1900–1990Nishitani Keiji

  Według Nishitaniego nowoczesny nihilizm można przezwyciężyć tylko przez przejście przez niego do buddyjskiego stanowiska pustki, gdzie rzeczy wreszcie są sobą.

• 1901–1989Ham Seok-heon

  Zwykli ludzie, jak ziarna, są prawdziwym podmiotem historii; ich cierpienie ma sens, a oni muszą myśleć sami i stawiać opór bez przemocy.

• 1909–1995Mou Zongsan

  Wbrew Kantowi doświadczenie moralne daje nam bezpośredni wgląd w nasze własne prawdziwe ja – więc etyka konfucjańska może ugruntować całą metafizykę.

• 1909–1978Tang Junyi

  Cała kultura wyrasta z moralnego ja, a umysł może wznosić się przez wiele horyzontów – od rzeczy przez ja do transcendencji; kultura chińska łączy te horyzonty.

• 1914–1996Maruyama Masao

  Japonia czasu wojny była systemem, w którym wszyscy byli posłuszni, a nikt nie był odpowiedzialny; demokracja potrzebuje obywateli, którzy widzą porządek społeczny jako coś, co ludzie tworzą i mogą zmieniać.

• 1930–2021Li Zehou

  Rozum i poczucie piękna nie są wrodzone, lecz osadziły się w nas w ciągu historii przez ludzką pracę i praktykę.

• ur. 1940Tu Weiming

  Konfucjanizm jest żywym sposobem stawania się w pełni człowiekiem: ja rośnie przez uczenie się w coraz szerszych kręgach relacji, od rodziny po ludzkość i niebo.

• ur. 1941Karatani Kōjin

  Historię kształtuje mniej to, jak ludzie produkują, a bardziej to, jak wymieniają – dar, władza, rynek – a społeczeństwo ponad kapitałem, narodem i państwem przywróciłoby dar na wyższym poziomie.

Odkrywaj mapę gwiazd →