Szkoła · 45 myślicieli

Filozofia południowoazjatycka i tybetańska

Osoby ze szkoły „Filozofia południowoazjatycka i tybetańska” na mapie gwiazd Agory (łącznie 45), od Uddalaka Aruni do Ashis Nandy, w porządku chronologicznym.

według tradycji ok. 830–760 p.n.e.Uddalaka Aruni
Wszystkie rzeczy są przekształceniami jednego leżącego u podstaw Bytu, a twoje własne ja jest tym Bytem – jak sól rozpuszczona w wodzie jest w niej wszędzie.
według tradycji ok. 800–720 p.n.e.Yajnavalkya
Twoje najgłębsze ja jest jednym z podstawą całej rzeczywistości – i tego ja nie da się opisać, można je tylko wskazać, mówiąc, czym nie jest.
według tradycji ok. 780–700 p.n.e.Gargi Vachaknavi
W Upaniszadzie naciska na pytanie, na czym utkany jest cały świat – a odpowiedzią jest niezniszczalna rzeczywistość ponad wszystkimi rzeczami.
według tradycji ok. 780–700 p.n.e.Maitreyi
W Upaniszadzie pyta, jaki pożytek z bogactwa, jeśli nie może jej uczynić nieśmiertelną – i dowiaduje się, że prawdziwe ja jest tym, czego należy szukać.
postać legendarnaKapila
Przypisywana mu nauka oddziela czystą świadomość od aktywnej natury: cierpienie się kończy, gdy widzimy, że ja nie jest ciałem ani umysłem.
postać legendarnaBrihaspati (Ćarwaka)
Przypisywana mu nauka ufa tylko temu, co pokazują zmysły: nie ma duszy oddzielnej od ciała, życia pozagrobowego ani karmy.
ok. 500–425 p.n.e. · według tradycji 599–527 p.n.e.Wardhamana Mahawira
Każda żywa istota ma duszę, więc najwyższym obowiązkiem jest nie krzywdzić żadnej – a ścisła samodyscyplina uwalnia duszę od tego, co ją wiąże.
ok. 480–400 p.n.e. · datowane umownie 563–483 p.n.e.Budda Siakjamuni
Życie jest pełne cierpienia, bo pragniemy i się przywiązujemy; widząc to jasno i podążając Drogą Środka właściwego życia, możemy być wolni.
ok. 250–180 p.n.e.Dźajmini
To, co słuszne, można poznać tylko z nakazów Wedy, która nie ma autora i istniała zawsze.
ok. 200–130 p.n.e.Kanada
Wszystko, co realne, można uporządkować w kilka podstawowych kategorii, a rzeczy materialne zbudowane są z maleńkich, wiecznych, niepodzielnych atomów.
ok. 120–190Gautama Akszapada
Przypisywany mu tekst wykłada, jak zdobywamy wiedzę – przez percepcję, wnioskowanie, porównanie i świadectwo – oraz jak uczciwie argumentować.
ok. 150–250Nagarjuna
Nic nie ma stałej, niezależnej natury – wszystko istnieje tylko w relacji do innych rzeczy, a nawet ta pustka nie jest rzeczą.
ok. 310–390Asanga
Świat, którego doświadczamy, wyłania się z głębokiej warstwy świadomości, która przechowuje ślady dawnych czynów, a medytacja może ją przekształcić.
ok. 325–400Patańdźali
Joga oznacza uspokajanie niespokojnej aktywności umysłu, aż świadomość rozpozna siebie jako coś odrębnego od ciała i myśli.
ok. 350–430Wasubandhu
To, co bierzemy za świat zewnętrzny, jest doświadczeniem ukazującym się w umyśle, ukształtowanym przez ślady dawnych czynów.
ok. 450–510Bhartryhari
Nie ma myśli bez języka, a znaczenie ujmuje się od razu jako całość, a nie buduje słowo po słowie.
ok. 480–540Dignaga
Tylko percepcja i wnioskowanie dają prawdziwą wiedzę – a słowa nie nazywają rzeczy bezpośrednio, lecz działają przez wykluczanie tego, czym rzecz nie jest.
ok. 590–650Kumarila Bhatta
Każda percepcja lub przekonanie uchodzi za prawdziwe, dopóki coś nie dowiedzie, że jest błędne – dlatego Wedom można ufać.
ok. 600–650Czandrakirti
Nic nie ma stałej własnej natury, nawet codzienne rzeczy, z którymi mamy do czynienia – a sposobem, by to zobaczyć, jest doprowadzenie każdego przeciwnego poglądu do jego absurdalnych konsekwencji.
ok. 600–660Dharmakirti
Realne jest tylko to, co ma skutki, wszystko realne trwa jedynie chwilę, a tylko percepcja i wnioskowanie są niezawodnymi sposobami jego poznawania.
ok. 685–763Śantideva
Droga współczucia oznacza cierpliwość wobec tych, którzy nas złoszczą, i uczenie się stawiania się na miejscu innych – wraz z wglądem w pustkę.
ok. 700–750 · datowane umownie 788–820Adi Śankara
Naprawdę istnieje tylko jedna rzeczywistość, Brahman; świat wielu oddzielnych rzeczy jest pozorem (maja), a nie ostatecznie realny, a twoje prawdziwe ja jest tożsame z tą jedną rzeczywistością.
ok. 725–788Shantarakshita
Nic nie jest naprawdę jedną rzeczą ani wieloma rzeczami, więc nic nie ma stałej natury – pogląd, który obronił po zbadaniu każdej konkurencyjnej szkoły.
ok. 950–1016Abhinawagupta
Ja jest świadomością Śiwy rozpoznającą siebie – a sztuka pozwala nam smakować uczucia wolne od własnego interesu.
ok. 950–1020Udajana
Porządek świata dowodzi istnienia Boga-stwórcy i istnienia trwałego ja – i jedno, i drugie wbrew buddystom, którzy temu zaprzeczali.
ok. 982–1054Atiśa
Buddyjską ścieżkę należy wspinać w uporządkowanych etapach, od szukania lepszego odrodzenia po uwolnienie wszystkich istot przez współczucie i wgląd.
ok. 1077–1157 · według tradycji 1017–1137Ramanudźa
Świat i indywidualne dusze są realne, ale należą do Boga tak, jak ciało należy do swojej duszy – a miłosne oddanie prowadzi do niego.
ok. 1130–1160Akka Mahadewi
Jej wiersze odrzucają małżeństwo, własność i pozycję społeczną na rzecz życia poświęconego w całości Śiwie.
ok. 1238–1317Madhwa Anandatirtha
Bóg, dusze i świat są naprawdę i na zawsze różne od siebie – wbrew poglądowi, że wszystko jest ostatecznie jednym.
ok. 1300–1360Gangeśa Kaśjapa
Argumenty filozoficzne wymagają precyzyjnego języka technicznego, a on zbudował język tak dokładny, że indyjscy myśliciele argumentowali w nim przez stulecia.
ok. 1320–1392Lalla
Jej wersy uczą, że Boga znajduje się w sobie, a nie w świątyniach, wizerunkach, kastach ani rytuałach.
1357–1419Congkhapa
Ponieważ nic nie ma stałej własnej natury, przyczyna i skutek mogą działać – pustka nie unieważnia świata codziennego, lecz go umożliwia.
ok. 1440–1518Kabir
Bóg nie ma formy i nie należy do żadnej religii ani kasty; rytuały i święte księgi hinduistów i muzułmanów jednakowo mijają to, co znajduje się wewnątrz.
1827–1890Jyotirao Phule
Phule utrzymywał, że kasta nie jest boskim porządkiem, lecz historycznym systemem niewolnictwa, narzuconym przez podbój i podtrzymywanym przez bramińskie pisma oraz monopol na wiedzę; wyzwolenie śudrów, ati-śudrów i kobiet przychodzi przez edukację i przez religię prawdy bez kapłanów.
1861–1941Rabindranath Tagore
Ludzkość rośnie dzięki twórczej wolności i wewnętrznej więzi z całym życiem – a nacjonalizm jest niebezpiecznym bożkiem, który ją zatrzymuje w rozwoju.
1863–1902Swami Wiwekananda
To, co boskie, jest w każdym człowieku, więc służyć innym to służyć Bogu – a wszystkie religie są drogami do tej samej prawdy.
1869–1948Mahatma Gandhi
Według Gandhiego z niesprawiedliwością należy walczyć bez przemocy, przez prawdę, samodyscyplinę i gotowość do cierpienia zamiast krzywdzenia innych.
1872–1950Aurobindo Ghose
Duch ewoluuje przez materię i życie ku wyższej świadomości, a joga jest drogą do uczestniczenia w tej ewolucji.
1875–1949K. C. Bhattacharya
Ja jest wolnością, która cofa się od każdego przedmiotu, jaki może pomyśleć – a myśl indyjska musi uwolnić się od pożyczonych zachodnich idei.
1888–1975Sarvepalli Radhakrishnan
W sercu wszystkich religii leży bezpośrednie doświadczenie duchowe, a indyjski pogląd, że cała rzeczywistość jest jednym duchem, najlepiej je tłumaczy.
1891–1956Bhimrao Ramji Ambedkar
Kasty trzeba zniszczyć, a nie złagodzić, bo demokracja oznacza wspólne życie jako równi – a tę etykę znalazł w nauce Buddy.
1924–2007Daya Krishna
Filozofia indyjska nie jest muzeum ustalonych doktryn duchowych, lecz zbiorem żywych argumentów, które można kwestionować, kontynuować i wprowadzać w dialog z innymi tradycjami.
1928–2023J. N. Mohanty
Klasyczni indyjscy myśliciele argumentowali o poznaniu, prawdzie i znaczeniu równie rygorystycznie jak zachodni filozofowie, a fenomenologia i Nyaya mogą się od siebie uczyć.
1935–1991Bimal Krishna Matilal
Klasyczna indyjska logika i teorie poznania są prawdziwą filozofią, która może się obronić w dzisiejszych debatach, a nie tylko tradycją religijną.
ur. 1937Ashis Nandy
Kolonializm podbija umysły tak samo jak ziemie – po obu stronach – a opór może czerpać z codziennych tradycji zamiast kopiować kolonizatorskie idee postępu i państwa narodowego.

Odkrywaj mapę gwiazd