Szkoła · 25 myślicieli

Idealizm niemiecki i jego spadkobiercy

Osoby ze szkoły „Idealizm niemiecki i jego spadkobiercy” na mapie gwiazd Agory (łącznie 25), od Immanuel Kant do Emil Lask, w porządku chronologicznym.

• 1724–1804Immanuel Kant

  Według Kanta możemy poznać świat tylko takim, jakim nam się jawi – a moralność pochodzi z rozumu, a nie z uczuć ani nagród.

• 1743–1819Friedrich Heinrich Jacobi

  Każda filozofia, która idzie za rozumem do końca, kończy się zaprzeczeniem wolności i Boga, więc tylko skok wiary może je ocalić.

• 1744–1803Johann Gottfried Herder

  Każdy naród i każda epoka ma swój własny język, kulturę i wartość, i żadnej nie wolno oceniać miarą innej.

• 1762–1814Johann Gottlieb Fichte

  Według Fichtego ja nie jest rzeczą, lecz aktem: tworzy samo siebie własną aktywnością, a świat jest oporem, którego potrzebuje do wolności.

• 1768–1834Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher

  Religia nie jest doktryną ani moralnością, lecz poczuciem całkowitej zależności od czegoś większego – a zrozumieć jakikolwiek tekst znaczy przeżyć na nowo umysł jego autora.

• 1770–1831Georg Wilhelm Friedrich Hegel

  Według Hegla prawda jest całością: historia, myśl i społeczeństwo rozwijają się przez konflikty i ich rozwiązywanie ku coraz większej wolności i samoświadomości.

• 1770–1843Friedrich Hölderlin

  Przed każdym sądem, który oddziela podmiot od przedmiotu, istnieje pierwotna jedność bytu, do której może się jeszcze zbliżyć tylko poezja.

• 1772–1801Novalis

  Świat należy zromantyzować – zwyczajności nadać głębszy sens, a skończoności wejrzenie w nieskończoność.

• 1772–1829Friedrich Schlegel

  Poezja powinna mieszać wszystkie formy i nigdy nie być skończona, a ironia pozwala umysłowi swobodnie unosić się ponad własnymi tworami.

• 1775–1854Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling

  Natura i umysł są dwiema stronami jednej rzeczywistości – natura jest umysłem uwidocznionym – a ludzka wolność obejmuje realną możliwość zła.

• 1783–1872N. F. S. Grundtvig

  Kształcenie dla życia nie pochodzi z martwych liter i łacińskiej uczoności, lecz z żywego słowa w języku ojczystym, związanego z historią i poezją ludu; otwarty dla wszystkich uniwersytet ludowy ma budzić młodych dorosłych do bycia wolnymi obywatelami – najpierw człowiek, potem chrześcijanin.

• 1797–1855Antonio Rosmini

  Każdy akt poznania zakłada jedną ideę nie pochodzącą ze zmysłów, ideę bytu, którą umysł z natury intuicyjnie ujmuje; osoba ludzka jako nosiciel tego światła jest sama subsystującym prawem.

• 1802–1872Friedrich Adolf Trendelenburg

  Trendelenburg twierdził, że ruch jest podstawowym faktem wspólnym myśleniu i bytowi, i posłużył się logiką arystotelesowską, by zakwestionować roszczenie Hegla, że dialektyka jest metodą absolutną.

• 1806–1881J. V. Snellman

  Lud staje się narodem, a jego państwo rzeczywistością dopiero wtedy, gdy jego duch uświadamia sobie siebie we własnym języku, literaturze i oświacie; dla Finlandii oznaczało to, że fiński, język większości, musiał stać się językiem kultury i administracji.

• 1814–1894August Cieszkowski

  Hegel rozumiał historię tylko do teraźniejszości; ale przyszłość też można poznać, a filozofia musi przejść w czyn, tak aby nadchodząca epoka stała się epoką świadomego działania.

• 1817–1881Hermann Lotze

  Lotze twierdził, że ważność myśli różni się od zdarzeń psychicznych, w których ona zachodzi, a świat spoczywa na dobru, wartości, której materializm nie może wywieść z faktów o przyrodzie.

• 1824–1907Kuno Fischer

  Fischer twierdził, że historia filozofii nowożytnej od Kartezjusza do Schopenhauera jest jednym spójnym, dialektycznym rozwojem, a nie szeregiem odrębnych systemów; Trendelenburg zakwestionował jego odczytanie kantowskiej nauki o przestrzeni.

• 1828–1875Friedrich Albert Lange

  Lange twierdził, że materializm jest trafną metodą nauk przyrodniczych, lecz zawodzi jako światopogląd, ponieważ fizjologia zmysłów pokazuje, że poznajemy tylko zjawiska – kantowski wniosek wyciągnięty z nauki.

• 1842–1918Hermann Cohen

  Cohen utrzymywał, że filozofia musi wychodzić od faktu nauki i pytać o warunki jej ważności; czyste myślenie wytwarza swoje przedmioty ze źródła. Etyka wymaga traktowania każdej osoby jako celu, stąd socjalizm etyczny, a jedyny Bóg judaizmu ugruntowuje religię rozumu.

• 1848–1915Wilhelm Windelband

  Windelband twierdził, że nauki różnią się celem, a nie przedmiotem: nauki przyrodnicze szukają praw ogólnych, nauki historyczne opisują zdarzenia jednostkowe, a filozofia jest krytyczną nauką o wartościach, które chcą obowiązywać wszystkich.

• 1854–1924Paul Natorp

  Natorp twierdził, że filozofia jest krytyką warunków wiedzy naukowej, a idee Platona odczytywał jako hipotezy takiej metody, a nie jako odrębne byty.

• 1863–1936Heinrich Rickert

  Według Rickerta nauki przyrodnicze tworzą pojęcia ogólne i prawa, a historia i nauki o kulturze – pojęcia tego, co jednostkowe, wybierając to, co istotne, przez odniesienie do wartości – nauki humanistyczne opierają się więc na własnej logice, a nie na psychologii.

• 1866–1952Benedetto Croce

  Rzeczywistość jest duchem w czterech odrębnych formach – piękna, prawdy, użyteczności i dobra; sztuka jest intuicją, która już jest ekspresją, a każda prawdziwa historia jest historią współczesną, opowieścią o wolności.

• 1875–1944Giovanni Gentile

  Według Gentilego nic nie istnieje poza żywym aktem myślenia, w którym podmiot i przedmiot, jednostka i wspólnota są wytwarzane razem; wychowywać to znaczy, że duch kształtuje siebie, a państwo jest tą etyczną wolą w każdej osobie, a nie zewnętrzną władzą – doktryna „państwa etycznego”, którą oddał na służbę faszyzmowi.

• 1875–1915Emil Lask

  Lask twierdził, że filozofia jest nauką o ważności, a jej centralnym problemem jest to, jak irracjonalne dane doświadczenia można ująć w pojęciach, nie rozpuszczając ich w tych pojęciach.

Odkrywaj mapę gwiazd →