Theodor Adorno
Kultura masowa czyni ludzi biernymi konsumentami, a myślenie musi wciąż opierać się każdemu systemowi, który twierdzi, że posiada całą prawdę.
Umiejscowienie
Dialektyka negatywna i przemysł kulturalny: „Fałszywego życia nie da się przeżyć prawidłowo.”
Kluczowe idee
- Przemysł kulturalny
- Dialektyka negatywna
- Nieidentyczne
Uczniowie: Jürgen Habermas, Angela Davis
Wpływ
Pod wpływem 6
Immanuel Kant
pod wpływem ✓
Adorno lectured on Kant’s Critique of Pure Reason (1959) and devoted the model on freedom in Negative Dialectics (1966) to a metacritique of Kant’s practical reason. T. W. Adorno, Kants „Kritik der reinen Vernunft“ (lectures 1959, publ. 1995); Negative Dialektik (1966), “Freiheit. Zur Metakritik der praktischen Vernunft”
Immanuel Kant › 1724–1804
Karol Marks
pod wpływem ✓
Adorno took up Marx’s analysis of commodity exchange and read the exchange principle, which makes unlike things equal, as the social model of identity thinking (Negative Dialectics, 1966). T. W. Adorno, Negative Dialektik (1966); SEP “Theodor W. Adorno”
Karol Marks › 1818–1883
Friedrich Nietzsche
pod wpływem ✓
Dialectic of Enlightenment (1947) counted Nietzsche among the few after Hegel who recognised enlightenment’s dialectic, and Adorno’s Minima Moralia (1951) took up his aphoristic critique of morality. M. Horkheimer and T. W. Adorno, Dialektik der Aufklärung (1947); T. W. Adorno, Minima Moralia (1951); SEP “Theodor W. Adorno”
Friedrich Nietzsche › 1844–1900
Sigmund Freud
pod wpływem
Adorno used Freud’s Group Psychology and the Analysis of the Ego (1921) to explain the appeal of fascist agitators (‘Freudian Theory and the Pattern of Fascist Propaganda’, 1951). T. W. Adorno, “Freudian Theory and the Pattern of Fascist Propaganda” (1951); S. Freud, Massenpsychologie und Ich-Analyse (1921); SEP “Theodor W. Adorno”
Źródło: także w InPhO · InPhO
Sigmund Freud › 1856–1939
Walter Benjamin
pod wpływem ✓
Adorno’s inaugural lecture ‘The Actuality of Philosophy’ (1931) adopted the method of constellations from Benjamin’s Origin of the German Trauerspiel (1928), interpreting reality through configurations of its elements. T. W. Adorno, “Die Aktualität der Philosophie” (lecture, 1931); W. Benjamin, Ursprung des deutschen Trauerspiels (1928); S. Buck-Morss, The Origin of Negative Dialectics (1977)
Walter Benjamin › 1892–1940
Max Horkheimer
pod wpływem ✓
With Horkheimer, Adorno worked out the thesis that enlightenment reverts to mythology and the critique of the culture industry (Dialectic of Enlightenment, 1944/47). M. Horkheimer and T. W. Adorno, Dialektik der Aufklärung (mimeographed 1944, publ. 1947); SEP “Theodor W. Adorno”
Max Horkheimer › 1895–1973
Wpływ na 4
Angela Davis uczeń/uczennica
uczeń/uczennica
On Marcuse’s advice Davis spent 1965–67 in Frankfurt, where she attended Adorno’s lectures and seminars at the university and the Institute for Social Research, before returning to work with Marcuse in San Diego. A. Davis, An Autobiography (1974)
Źródło: szkic AI
Angela Davis › ur. 1944
Axel Honneth
wpływ na ✓
In Kritik der Macht (1985) Honneth reconstructed Adorno’s critique of the domination of nature, finding a ‘sociological deficit’ that a theory of social action should remedy. A. Honneth, Kritik der Macht. Reflexionsstufen einer kritischen Gesellschaftstheorie (1985); SEP “Critical Theory”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
Axel Honneth › ur. 1949
Eva Illouz
wpływ na
In her Adorno Lectures in Frankfurt (2004; Cold Intimacies, 2007) Illouz took up critical theory’s question of how capitalism shapes subjectivity and coined the term ‘emotional capitalism’. E. Illouz, Gefühle in Zeiten des Kapitalismus (Adorno-Vorlesungen 2004, 2006); Cold Intimacies: The Making of Emotional Capitalism (2007)
Źródło: szkic AI
Eva Illouz › ur. 1961
Alice Crary
wpływ na
Crary joined Wittgenstein’s later thought with Frankfurt School critical theory, defending a ‘wide’ conception of rationality on which social critique can be objective (‘Wittgenstein Goes to Frankfurt’, 2018). A. Crary, “Wittgenstein Goes to Frankfurt (and Finds Something Useful to Say)”, Nordic Wittgenstein Review 7 (2018); Inside Ethics (2016)
Źródło: szkic AI
Alice Crary › ur. 1967
Krytyka
Krytyka ze strony 1
Jürgen Habermas uczeń/uczennica
uczeń/uczennica ✓
After a doctorate in Bonn on Schelling (1954), Habermas came to Frankfurt in 1956 as Adorno’s assistant at the Institute for Social Research; in 1959 he left, pushed out by Horkheimer, and took his Habilitation with Wolfgang Abendroth in Marburg (1961). SEP “Jürgen Habermas”; S. Müller-Doohm, Jürgen Habermas. Eine Biographie (2014)
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
krytyka ze strony
Habermas objected that Horkheimer and Adorno’s Dialectic of Enlightenment totalises the critique of reason and thereby undercuts its own standards (Philosophical Discourse of Modernity, 1985, Lecture V). J. Habermas, Der philosophische Diskurs der Moderne (1985), Lecture V; Theorie des kommunikativen Handelns (1981), vol. 1, ch. IV
Źródło: szkic AI
Jürgen Habermas › 1929–2026
Krytykuje 6
Georg Wilhelm Friedrich Hegel pod wpływem
pod wpływem ✓
In Three Studies on Hegel (1963) Adorno defended the experiential content of Hegel’s dialectic and kept determinate negation as the method of his negative dialectics (1966). T. W. Adorno, Drei Studien zu Hegel (1963), “Erfahrungsgehalt”; Negative Dialektik (1966); SEP “Theodor W. Adorno”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
krytykuje
Adorno inverted Hegel’s ‘the true is the whole’ into ‘the whole is the false’ and rejected the identity of concept and object (Minima Moralia §29; Negative Dialectics, 1966). T. W. Adorno, Minima Moralia (1951), §29; Negative Dialektik (1966), Introduction; G. W. F. Hegel, Phänomenologie des Geistes (1807), Preface; SEP “Theodor W. Adorno”
Źródło: szkic AI
Georg Wilhelm Friedrich Hegel › 1770–1831
Søren Kierkegaard
krytykuje
Adorno’s Kierkegaard: Construction of the Aesthetic (1933) read Kierkegaard’s objectless inwardness as the bourgeois intérieur, a retreat from history into a private sphere. T. W. Adorno, Kierkegaard. Konstruktion des Ästhetischen (1933); SEP “Theodor W. Adorno”
Źródło: szkic AI
Søren Kierkegaard › 1813–1855
Edmund Husserl
krytykuje
In Zur Metakritik der Erkenntnistheorie (1956) Adorno read Husserl’s phenomenology as a last attempt at first philosophy, whose search for an absolute origin ends in idealism. T. W. Adorno, Zur Metakritik der Erkenntnistheorie. Studien über Husserl und die phänomenologischen Antinomien (1956), Introduction
Źródło: szkic AI
Edmund Husserl › 1859–1938
György Lukács pod wpływem
pod wpływem
In ‘The Idea of Natural History’ (lecture, 1932) Adorno took up Lukács’ concept of ‘second nature’ from The Theory of the Novel, reading it with Benjamin’s allegory. T. W. Adorno, “Die Idee der Naturgeschichte” (lecture 1932, printed 1973); G. Lukács, Die Theorie des Romans (1916); SEP “Theodor W. Adorno”
Źródło: szkic AI
krytykuje
Adorno charged that Lukács’ ‘extorted reconciliation’ with socialist realism measures art by party doctrine and dismisses modernist works as decadent (‘Erpreßte Versöhnung’, Der Monat, 1958). T. W. Adorno, “Erpreßte Versöhnung”, Der Monat 11 (1958), on G. Lukács, Wider den mißverstandenen Realismus (1958)
Źródło: szkic AI
György Lukács › 1885–1971
Martin Heidegger
krytykuje
Adorno argued that the language of authenticity in Heidegger and his followers turns social conditions into timeless pathos and lends ideology a profound sound (Jargon der Eigentlichkeit, 1964). T. W. Adorno, Jargon der Eigentlichkeit. Zur deutschen Ideologie (1964); Negative Dialektik (1966), Part I
Źródło: szkic AI
Martin Heidegger › 1889–1976
Karl Popper
krytykuje
In the positivism dispute Adorno objected that Popper’s critical rationalism confines criticism to testing hypotheses rather than to society as a contradictory totality (Tübingen, 1961; Der Positivismusstreit, 1969). T. W. Adorno, “Zur Logik der Sozialwissenschaften” (reply to K. Popper, Tübingen 1961), in Der Positivismusstreit in der deutschen Soziologie (1969)
Źródło: szkic AI
Karl Popper › 1902–1994
Dzieła
Mit jest już oświeceniem, a oświecenie obraca się w mitologię – przemysł kulturalny.
- 1951Minima Moralia
Refleksje z uszkodzonego życia – „Całość jest fałszem.”
Polemika z językiem filozofii egzystencji.
Myślenie przeciw identyczności: żadne pojęcie nie wyczerpuje swojego przedmiotu – filozofia nieidentycznego.
Stanowisko
Adorno’s thought revolves around the question of how reason, which promised liberation, became an instrument of domination. With Horkheimer he showed that enlightenment reverts to myth and that the “culture industry” turns art into standardised commodities that train conformity. His Negative Dialectics rejects every system: thinking in concepts always tends to subsume the particular under the general, so philosophy must attend to the “non-identical” that escapes it. After Auschwitz, culture and metaphysics can no longer be continued innocently. Art, especially modern art and music, keeps alive the possibility of something different. His aphorisms (“The whole is the false”) shaped post-war German intellectual life.
Życie i kontekst
Adorno grew up in Frankfurt, the son of a wine merchant and a singer, and studied philosophy as well as composition with Alban Berg in Vienna. He emigrated in 1934, via Oxford to New York and California, where he worked with Horkheimer. Returning to Frankfurt in 1949, he became the leading figure of the Frankfurt School and a major public intellectual. He died in 1969.
Dalsze główne dzieła
- Dialectic of Enlightenment, with Horkheimer (1944)
- Negative Dialectics (1966)
- Aesthetic Theory (1970)
Pojawia się w
- Podróż „Spadkobiercy Hegla” · Przystanek 7 z 10
- Podróż „Filozofia w czasach narodowego socjalizmu” · Przystanek 9 z 10
- Podróż „Myśleć po Auschwitz” · Przystanek 2 z 10
- Debata „Spór o pozytywizm w socjologii niemieckiej”
- Debata „Adorno i żargon autentyczności”
Stan na listopad 2026 · Źródła · Ulepsz tę stronę · Jak powstaje Agora