Debata
Adorno i żargon autentyczności
1964 · Czy język autentyczności jest prawdziwym filozoficznym wglądem w ludzką egzystencję, czy ideologią, która przebiera warunki społeczne za ponadczasowy los?
W 1964 roku Theodor W. Adorno opublikował „Jargon der Eigentlichkeit. Zur deutschen Ideologie” (Żargon autentyczności. O ideologii niemieckiej), napisany w latach 1962–1964. W Niemczech, pisze na początku książki, mówi się, a jeszcze bardziej pisze, żargonem autentyczności – uroczystym słownikiem słów takich jak „existentiell” (egzystencjalny), „Begegnung” (spotkanie), „Auftrag” (misja), „Anruf” (wezwanie) czy „Bindung” (zobowiązanie), który Adorno śledzi od filozofii Martina Heideggera i Karla Jaspersa, myśli Martina Bubera o relacji Ja–Ty i Ottona Friedricha Bollnowa aż po teologię, edukację dorosłych oraz język biznesu i administracji. Książka jest krytyką ideologii przeprowadzoną jako krytyka języka i pozostaje punktem odniesienia w sporach o Heideggera i o to, czy autentyczność jest ideałem wartym zachodu.
Stanowiska
Ideologia w przebraniu głębi
Adorno dowodzi, że słowa żargonu brzmią tak, jakby mówiły coś wznioślejszego niż to, co znaczą; sakralne bez sakralnej treści, nadają aurę wszystkiemu, czego dotkną, niezależnie od argumentów. W ten sposób język autentyczności przedstawia warunki o społecznych przyczynach jako ponadczasowe struktury ludzkiej egzystencji i zachęca do przytakiwania zamiast do myślenia. W Byciu i czasie, dowodzi Adorno, Heidegger nadał temu nastrojowi filozoficzną formę, czyniąc z autentyczności termin techniczny; a język ten urabia myślenie w kierunku uległości nawet tam, gdzie sądzi ono, że stawia opór – język, pisze Adorno, udziela faszyzmowi azylu, pozwalając tlącej się katastrofie przemawiać tak, jakby była zbawieniem.
Głoszone przez
- Theodor Adorno1903–1969
Pojęcie ontologiczne, nie stopień moralny
Obrońcy Heideggera odpowiadają, że Adorno atakuje ton, a nie pojęcie. Już w Byciu i czasie (1927, § 9) Heidegger pisał, że nieautentyczność nie oznacza mniejszego bycia ani niższego stopnia bycia: codzienna egzystencja – zapracowana, zainteresowana, skora do przyjemności – może być nieautentyczna w swojej najpełniejszej konkretności. Autentyczność oznacza w tym odczytaniu przyswojenie sobie własnej egzystencji, a nie zajmowanie moralnej czy społecznej rangi. Hermann Mörchen (Adorno und Heidegger, 1981) szukał wspólnego gruntu za tym, co nazwał filozoficzną odmową komunikacji; późniejsze prace, takie jak tom Adorno and Heidegger: Philosophical Questions (red. Iain Macdonald i Krzysztof Ziarek, 2008), nadal ważą pokrewieństwa i różnice.
Głoszone przez
- Martin Heidegger1889–1976
Autentyczność jako ideał moralny
Inna obrona, nieskierowana do Adorna, pochodzi z wykładów Charlesa Taylora w ramach Massey Lectures „The Malaise of Modernity” (1991; tytuł amerykański The Ethics of Authenticity, 1992; po polsku Etyka autentyczności). Taylor dowodzi, że nowoczesny ideał bycia wiernym samemu sobie jest prawdziwym ideałem moralnym, a nie zwykłym narcyzmem, i szuka drogi między „entuzjastami” nowoczesności a jej „krytykami”. Jego zdegenerowane formy – zapatrzenie w siebie, relatywizm – można krytykować od wewnątrz samego ideału, gdyż autentyczność, jak pisze Taylor, nie jest wrogiem wymagań płynących spoza jaźni, lecz je zakłada. Tam, gdzie Adorno widział żargon, Taylor widzi ideał, który można przeżywać dobrze albo źle.
Głoszone przez
- Charles Taylorur. 1931
Czytaj dalej
- Authenticity (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
- Martin Heidegger (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
- Theodor W. Adorno: Jargon der Eigentlichkeit. Zur deutschen Ideologie (Suhrkamp, 1964; po niemiecku)
- Simon Jarvis on Heidegger and Adorno – Radical Philosophy 117 (2003), Reviews
Stan na 10/2026. Streszczenia mają ułatwić orientację – pełne argumenty znajdziesz w źródłach. · Jak powstaje Agora