Szkoła · 24 myślicieli

Strukturalizm i poststrukturalizm

Osoby ze szkoły „Strukturalizm i poststrukturalizm” na mapie gwiazd Agory (łącznie 24), od Ferdinand de Saussure do Saba Mahmood, w porządku chronologicznym.

• 1857–1913Ferdinand de Saussure

  Słowa nie biorą swojego znaczenia od rzeczy, które nazywają, lecz od różnic względem wszystkich innych słów w języku.

• 1901–1981Jacques Lacan

  Nieświadome jest ustrukturyzowane jak język, a ego kształtuje się, gdy dziecko po raz pierwszy rozpoznaje siebie w odbiciu w lustrze.

• 1908–2009Claude Lévi-Strauss

  Mity, reguły pokrewieństwa i obyczaje różnych kultur podlegają tym samym głębokim wzorcom, bo ludzki umysł wszędzie myśli parami przeciwieństw.

• 1915–1980Roland Barthes

  Kultura codzienna jest pełna ukrytych mitów, które sprawiają, że to, co zrobione przez człowieka, wygląda na naturalne – a tekst należy do jego czytelników, a nie do autora.

• 1917–1992Algirdas Julien Greimas

  Znaczenie wyłania się z różnic: pod każdą opowieścią leży kilka ról – podmiot i przedmiot, nadawca i odbiorca, pomocnik i przeciwnik – oraz niewielki zestaw relacji logicznych, które semiotyka może uwidocznić.

• 1922–1993Jurij Łotman

  Kultura jest systemem systemów znakowych i pamięcią wspólnoty; każdy tekst żyje w semiosferze, której granice tłumaczą to, co obce, a kultury zmieniają się zarówno stopniowo, jak i przez nieprzewidywalne eksplozje.

• 1924–1998Jean-François Lyotard

  Nikt już nie wierzy w wielkie opowieści o postępie i wyzwoleniu – wiedza jest dziś wieloma małymi grami językowymi bez narracji nadrzędnej.

• 1925–1995Gilles Deleuze

  Rzeczywistość jest różnicą i nieustannym stawaniem się, a nie stałymi tożsamościami – myśl jak rozrastająca się sieć korzeni, a nie drzewo z jednym pniem.

• 1926–1984Michel Foucault

  Wiedza i władza są splecione: więzienia, szkoły i kliniki kształtują sposób, w jaki myślimy i się zachowujemy, a to, co uchodzi za prawdę, zmienia się wraz z historią.

• 1929–2007Jean Baudrillard

  W społeczeństwie medialnym znaki nie wskazują już rzeczywistości, lecz tylko inne znaki, więc kopie bez oryginałów stają się bardziej realne niż to, co realne.

• 1930–2004Jacques Derrida

  Według Derridy każdy tekst podważa opozycje, na których się opiera, jak mowa nad pismem, a znaczenie jest zawsze odroczone, nigdy w pełni obecne.

• ur. 1930Luce Irigaray

  Myśl zachodnia traktowała kobietę tylko jako zwierciadło mężczyzny; prawdziwa różnica między płciami czeka jeszcze na pomyślenie i wypowiedzenie.

• 1932–2016Umberto Eco

  Każde dzieło jest otwarte: zaprasza do wielu lektur i potrzebuje współpracy czytelnika; nie jest jednak otwarte nieskończenie, bo sam tekst, jego kody i intencja wyznaczają granice, które interpretacja może przekroczyć.

• 1935–2003Edward Said

  Zachód wymyślił obraz Orientu jako egzotycznego i zacofanego, a ten obraz służył usprawiedliwieniu panowania nad nim.

• 1939–2017Tzvetan Todorov

  Rozumieć innych to uznać ich za równych bez zaprzeczania ich odmienności; ani etnocentryczny uniwersalizm zdobywców, ani relatywizm, który zostawia każdą kulturę samej sobie, nie oddają sprawiedliwości człowiekowi.

• ur. 1941Julia Kristeva

  Pod uporządkowaną strukturą języka działa cielesny rytm popędów, a ja kształtuje się, wyrzucając to, co budzi w nim wstręt.

• ur. 1942Giorgio Agamben

  Nowoczesna władza opiera się na zdolności ogłaszania stanów wyjątkowych i sprowadzania ludzi do nagiego życia, które można wykluczyć lub zabić bez konsekwencji.

• ur. 1942Gayatri Chakravorty Spivak

  Najbardziej uciskani ludzie nie mogą się dać usłyszeć, bo nawet ci, którzy mówią w ich imieniu, narzucają własne kategorie.

• ur. 1948Dipesh Chakrabarty

  Europejskie idee są niezbędne, lecz niewystarczające do rozumienia reszty świata – a zmiana klimatu zmusza historyków do myślenia o ludziach jako o sile natury.

• ur. 1949Philippe Descola

  Descola dowodzi, że ludy różnią się nie tylko kulturą, lecz sposobem identyfikowania istot: porównanie interiorności i fizyczności daje cztery ontologie – animizm, totemizm, analogizm, naturalizm; nowoczesny podział na jedną naturę i wiele kultur jest jedną z nich, a nie neutralnym gruntem antropologii.

• 1950–2009Eve Kosofsky Sedgwick

  Sedgwick utrzymywała, że nowoczesne zachodnie rozróżnienie na homoseksualne i heteroseksualne, utrwalone około 1900 roku, strukturyzuje znacznie więcej niż seksualność: tajemnicę i ujawnienie, wiedzę i niewiedzę, prywatne i publiczne; szafa jest określającą figurą tego porządku i to ona kształtuje więzi między mężczyznami.

• ur. 1951Eduardo Viveiros de Castro

  Viveiros de Castro dowodzi, że dla wielu ludów amerindiańskich zwierzęta i duchy widzą siebie jako ludzi, a ludzi jako zwierzęta; wspólna jest kultura, punkt widzenia osoby, a ciała się różnią – multinaturalizm, który czyni z antropologii stałą dekolonizację myśli.

• ur. 1956Judith Butler

  Według Butler płeć nie jest czymś, czym jesteśmy, lecz czymś, co robimy – powstaje przez akty, powtarzane pod wpływem norm społecznych, aż wydaje się naturalna.

• 1962–2018Saba Mahmood

  Sprawczość to nie tylko opór wobec norm: kobiety z kairskiego ruchu meczetowego realizują ją przez kultywowanie cnót, a świecki feminizm musi to zrozumieć, zanim zacznie osądzać.

Odkrywaj mapę gwiazd →