Dekolonizacja myśli

Kolonialność władzy

Quijano dowodzi, że kolonializm wytworzył trwałą „kolonialność władzy”: globalny porządek, w którym wymyślona idea rasy szeregowała ludy i organizowała pracę, i który przetrwał administrację kolonialną. Mignolo rozciąga to na wiedzę, wzywając do „nieposłuszeństwa epistemicznego” i „odłączenia” od założenia, że myśl europejska jest uniwersalna, na rzecz „pluriwersum” sposobów poznawania. Filozofia wyzwolenia Dussela wcześniej nalegała na myślenie z perspektywy tych, których nowoczesność wykluczyła.

Głoszone przez

• Aníbal Quijano1928–2018
• Walter Mignolour. 1941
• Enrique Dussel1934–2023

Kolonialność bytu i gender

Wynter dowodzi, że Zachód uczynił własną, kulturowo specyficzną ideę „Człowieka” – najpierw jako racjonalnego podmiotu politycznego, potem jako istoty biologicznej i ekonomicznej – reprezentantem tego, co ludzkie jako takie, „nadreprezentując” siebie i przedstawiając innych jako mniej niż w pełni ludzkich. Lugones dodaje, że kolonializm narzucił skolonizowanym ludom binarny, hierarchiczny system gender, opierając się na argumencie Oyěwùmí, że społeczeństwo joruba nie było pierwotnie zorganizowane według gender. Dekolonizacja, według tego ujęcia, wymaga przemyślenia na nowo tego, co znaczy być człowiekiem.

Głoszone przez

• Sylvia Wynterur. 1928
• María Lugones1944–2020
• Oyèrónkẹ́ Oyěwùmíur. ok. 1957

Dekolonizacja pojęciowa

Wiredu wzywa do „dekolonizacji pojęciowej”: afrykańscy filozofowie powinni krytycznie badać pojęcia przyswojone przez kolonialne języki i szkolnictwo – takie jak „umysł” czy „prawda” – testując je na własnych językach, na przykład akan. Nie jest to odrzucenie uniwersalnego rozumu: Wiredu broni kulturowych uniwersaliów, a także krytykuje bezkrytyczny tradycjonalizm. Hountondji podobnie odrzuca „etnofilozofię”, ideę zbiorowego, ponadczasowego afrykańskiego światopoglądu, na rzecz filozofii jako krytycznej, indywidualnej argumentacji.

Głoszone przez

• Kwasi Wiredu1931–2022
• Paulin Hountondji1942–2024

Prowincjonalizowanie Europy

Teoretycy postkolonialni badają, jak kolonialne wzorce myślenia utrzymują się w samej zachodniej nauce. Spivak dowodzi, że nawet dobrze myślący intelektualiści mogą przemawiać ponad głowami „podporządkowanych”, wykluczonych z reprezentacji. Chakrabarty dowodzi, że myśl europejska jest „zarazem niezbędna i niewystarczająca” do zrozumienia życia w takich miejscach jak Indie: jej pojęć nowoczesności, historii i polityki nie można po prostu odrzucić, lecz trzeba je „sprowincjonalizować” – uznać za jedną szczególną tradycję, a nie uniwersalną miarę.

Głoszone przez

• Gayatri Chakravorty Spivakur. 1942
• Dipesh Chakrabartyur. 1948

Krytyka czarnego rozumu

Mbembe śledzi, jak nowoczesność wytworzyła „czarność” jako kategorię eksploatacji i jak władza kolonialna rościła sobie prawo do decydowania, kto może żyć, a kto musi umrzeć – to, co nazywa „nekropolityką”. Ostrzega jednak także przed natywizmem i marzeniem o czystej afrykańskiej tożsamości: Afryka zawsze była skrzyżowaniem ruchu i wymiany. Dekolonizacja, według Mbembe, powinna otwierać wspólny świat, a nie cofać się do początków.

Głoszone przez

• Achille Mbembeur. 1957

Przeciw dekolonizacji

Olúfẹ́mi Táíwò (Against Decolonisation: Taking African Agency Seriously, 2022) dowodzi, że rama dekolonialna stała się zbyt szeroka, by cokolwiek wyjaśniać: traktowanie demokracji, praw, nauki czy chrześcijaństwa jako „zachodnich” narzuceń odbiera Afrykanom sprawczość, z jaką te idee przyjmowali, adaptowali i o nie się spierali, często przeciw rządom kolonialnym. Zauważa, że wielu myślicieli antykolonialnych chciało nowoczesności na własnych warunkach, a nie powrotu do początków. Dekolonizacja powinna oznaczać zakończenie rządów kolonialnych i ich instytucji, a nie odrzucenie wszystkiego, co wraz z nimi przybyło.