Szkoła · 21 myślicieli
Renesans i humanizm
Osoby ze szkoły „Renesans i humanizm” na mapie gwiazd Agory (łącznie 21), od Jerzy Gemist-Pleton do Hryhorij Skoworoda, w porządku chronologicznym.
- ok. 1355–1452Jerzy Gemist-Pleton
Pleton utrzymywał, że prawdę uchwycił Platon, a nie Arystoteles: Bóg jest stwórcą wszystkich rzeczy, od którego pochodzi wieczny porządek boskich idei, a rzeczy jednostkowe zależą od powszechników; ta starożytna mądrość, którą wywodził od Zaratustry, powinna kierować także zreformowanym państwem.
- ok. 1364–1430Christine de Pisan
Kobiety są równie zdolne do cnoty i nauki jak mężczyźni, a pogarda uczonych autorytetów wobec nich opiera się na uprzedzeniu, a nie na rozumie.
- 1401–1464Mikołaj z Kuzy
Najmądrzejsza wiedza to znajomość granic naszej wiedzy – w Bogu wszystkie przeciwieństwa się pokrywają, a wszechświat nie ma stałego środka ani krawędzi.
- ok. 1407–1457Lorenzo Valla
Słowa trzeba mierzyć użyciem dobrych autorów łacińskich, a nie żargonem szkół; tak sprawdzone dziesięć kategorii Arystotelesa kurczy się do trzech, a słynny dokument o władzy papieskiej okazuje się późniejszym fałszerstwem.
- 1433–1499Marsilio Ficino
Dusza ludzka stoi w centrum całego bytu, między tym, co cielesne, a tym, co boskie; Platon i dawni mędrcy uczyli już tego, co objawia chrześcijaństwo, a miłość piękna prowadzi duszę z powrotem do Boga.
- 1462–1525Pietro Pomponazzi
Rozum nie może dowieść, że dusza przetrwa śmierć; to sprawa wiary – a cnotę i tak należy praktykować dla niej samej.
- 1463–1494Giovanni Pico della Mirandola
Ludzie nie mają stałej natury; jesteśmy wolni, by uczynić z siebie to, co wybierzemy, opadając do zwierząt lub wznosząc się ku boskości.
- ok. 1466–1536Erazm z Rotterdamu
Prawdziwe chrześcijaństwo jest sposobem życia, a nie dogmatem; ludzie mają wolną wolę, a wychowanie i pokój są ważniejsze niż spory teologiczne.
- 1469–1527Niccolò Machiavelli
Według Machiavellego polityka ma własne reguły: władca, który chce utrzymać państwo, musi być gotów działać wbrew moralności, gdy zajdzie potrzeba.
- 1493–1540Juan Luis Vives
To, czym jest dusza, ma mniejsze znaczenie niż to, co robi, a to można obserwować; nauka powinna służyć życiu i dobru wspólnemu, a miasto musi troszczyć się o swoich ubogich pracą i nauką, a nie samą jałmużną.
- ok. 1503–1572Andrzej Frycz Modrzewski
Rzeczpospolita jest sprawiedliwa tylko wtedy, gdy jedno prawo wiąże wszystkie jej stany: życie chłopa waży tyle, co życie szlachcica, szkoły służą wszystkim obywatelom, a wojnę prowadzi się tylko w obronie.
- 1509–1588Bernardino Telesio
Przyrodę należy wyjaśniać z jej własnych zasad, a nie z ksiąg Arystotelesa: ciepło i zimno, działając na bierną materię, wytwarzają wszystkie rzeczy, a poznajemy je zmysłami, od których zależy całe rozumowanie.
- 1533–1592Michel de Montaigne
Bądź uczciwy co do tego, jak mało wiesz, badaj siebie dokładnie i traktuj własne obyczaje jako nie bardziej naturalne niż obyczaje kogokolwiek innego.
- 1547–1606Justus Lipsius
Na zło epoki – wojnę, prześladowania, wygnanie – lekarstwem nie jest ucieczka, lecz stałość: hart ducha oparty na rozumie, nie na mniemaniu, przyjmujący to, co przynosi opatrzność; władcy muszą łączyć cnotę z roztropnością oraz utrzymywać porządek i zdyscyplinowane wojsko.
- 1548–1600Giordano Bruno
Wszechświat jest nieskończony, pełen niezliczonych światów takich jak nasz, a Bóg jest obecny w nim całym, a nie poza nim.
- 1551–1623Francisco Sanches
Nic nie jest poznane doskonale: rzeczy są nieskończone i wzajemnie powiązane, zmysły zwodzą, a definicje wyjaśniają tylko nazwy; uczciwa droga to przyznać się do niewiedzy i szukać wiedzy możliwej przez obserwację, doświadczenie i osąd.
- 1568–1639Tommaso Campanella
Wszystko, co istnieje, ma moc, wiedzę i miłość i odczuwa na swój sposób; sprawiedliwa wspólnota miałaby dobra wspólne, porządkowałaby życie wiedzą i nie zakazywałaby swobodnego badania przyrody, nawet tam, gdzie obala ono założenia teologów.
- 1583–1645Hugo Grotius
Według Grotiusa człowiek jest z natury społeczny, dlatego prawo natury wiąże wszystkie ludy i obowiązywałoby nawet wtedy, gdyby Boga nie było; wojna jest dozwolona tylko w obronie lub dla odzyskania praw i pozostaje związana prawem i dobrą wiarą; otwarte morze nie należy do nikogo.
- 1592–1670Jan Amos Komeński
Wszystkich ludzi – bogatych i ubogich, dziewczęta i chłopców – należy uczyć wszystkiego na wszelki sposób, przez zmysły i w ich własnym języku, bo powszechna wiedza (pansofia) może doprowadzić ludzkość do reformy i pokoju.
- 1601–1658Baltasar Gracián
Rzeczy uchodzą za to, czym się wydają, a nie za to, czym są; roztropność oznacza znajomość siebie i innych, zachowywanie rezerwy i wybieranie właściwej chwili, a mądrość – przejrzenie pozorów aż do rozczarowania.
- 1722–1794Hryhorij Skoworoda
Szczęście jest blisko i otwarte dla każdego: kto poznaje samego siebie, odnajduje w sobie niewidzialnego, prawdziwego człowieka, a kto wykonuje pracę pokrewną własnej naturze, żyje w pokoju z Bogiem.