Fiodor Dostojewski

Agora

Fiodor Dostojewski

1821–1881

Pierwsze przybliżeniecelowe uproszczenie – portret mówi więcej

Według Dostojewskiego pytanie brzmi, czy bez Boga wszystko jest dozwolone – a jego powieści pokazują wolność jako ciężar, który ludzie kuszą się oddać.

Umiejscowienie

Filozofia życia i filozofia egzystencji · Europa Wschodnia · Egzystencja i ja, Religia, Etyka

Powieściopisarz jako filozof: wolność, wina i pytanie, czy bez Boga wszystko jest dozwolone.

Kluczowe idee

Wielki Inkwizytor
Człowiek z podziemia
Cierpienie i wolność

Otwórz na mapie gwiazd

Wpływ

Wpływ na 6

Friedrich Nietzsche

wpływ na ✓
Nietzsche discovered Dostoevsky in 1887 in a French translation (L’Esprit souterrain) and in Twilight of the Idols (1889) called him a psychologist he had learned from. F. Nietzsche, letter to F. Overbeck, Feb. 1887; Götzen-Dämmerung (1889), “Streifzüge eines Unzeitgemässen”; SEP “Friedrich Nietzsche”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata · InPhO
Friedrich Nietzsche › 1844–1900
Włodzimierz Sołowjow

wpływ na
Solovyov travelled with Dostoevsky to Optina Pustyn in 1878 and in Three Speeches in Memory of Dostoevsky (1881–83) honoured him as a religious thinker of universal Christian unity. V. Solovyov, Tri rechi v pamiat Dostoevskogo (1881–83); SEP “Vladimir Solov’ëv”
Źródło: szkic AI
Włodzimierz Sołowjow › 1853–1900
Lew Szestow

wpływ na ✓
In Dostoevsky and Nietzsche: The Philosophy of Tragedy (1903) Shestov read Notes from Underground as Dostoevsky’s break with idealism, the start of a ‘philosophy of tragedy’. L. Shestov, Dostoevskij i Nitshe. Filosofija tragedii (1903)
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
Lew Szestow › 1866–1938
Nikołaj Bierdiajew

wpływ na ✓
In Dostoevsky’s Worldview (1923) Berdyaev read Dostoevsky as a thinker of human freedom, for whom evil is the tragic consequence of freedom. N. Berdyaev, Mirosozertsanie Dostoevskogo (1923), tr. D. Attwater, Dostoevsky: An Interpretation (1934)
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
Nikołaj Bierdiajew › 1874–1948
Michaił Bachtin

wpływ na ✓
In his Dostoevsky book (1929; revised 1963) Bakhtin argued that the novelist lets independent voices meet without subordinating them to one authorial truth, and called this polyphony. M. M. Bakhtin, Problemy tvorčestva Dostoevskogo (1929); Problemy poėtiki Dostoevskogo (1963)
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
Michaił Bachtin › 1895–1975
Albert Camus

wpływ na ✓
In The Myth of Sisyphus (1942) Camus read Dostoevsky’s Kirillov as a figure of absurd logic, and he adapted Demons for the stage (Les Possédés, 1959). A. Camus, Le Mythe de Sisyphe (1942), “Kirilov”; Les Possédés (1959); SEP “Albert Camus”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata · InPhO
Albert Camus › 1913–1960

Krytyka

Krytykuje 1

Nikołaj Czernyszewski

krytykuje
Dostoevsky’s underground man (Notes from Underground, 1864) mocks the rational egoism and ‘crystal palace’ of Chernyshevsky’s What Is to Be Done?, valuing free will above advantage. F. Dostoevsky, Zapiski iz podpol’ya (1864), Part I, chs. 7–10; N. Chernyshevsky, Chto delat’? (1863); J. Frank, Dostoevsky: The Stir of Liberation, 1860–1865 (1986)
Źródło: szkic AI
Nikołaj Czernyszewski › 1828–1889

Dzieła

1864Notatki z podziemia
Ludzie wolą być wolni niż racjonalni.
1880Bracia Karamazow
Jeśli nie ma Boga, to czy wszystko jest dozwolone? – z legendą o Wielkim Inkwizytorze.

Stanowisko

Dostoevsky was a novelist, not a systematic philosopher, yet his novels became a point of reference for modern thought. His Underground Man rebels against the dream of a society organised by reason and self-interest: humans would rather act against their advantage than be a piano key in a rational plan. His novels test what happens when people cast off God – Raskolnikov’s murder “on principle”, Ivan Karamazov’s question whether everything is then permitted, and the Grand Inquisitor who offers bread and security in exchange for freedom. Against this he set suffering, humility and active love. Nietzsche, the existentialists and twentieth-century theology all learned from him.

Życie i kontekst

Dostoevsky, a doctor’s son from Moscow, joined a socialist discussion circle and was sentenced to death in 1849; at the last moment the execution was revealed as staged, and he served four years of hard labour in Siberia. Returning with a deepened Orthodox faith, he wrote his great novels amid epilepsy, debt and gambling. He died in St Petersburg shortly after completing The Brothers Karamazov.