Afera Sokala

W obronie dowodów – i lewicy

Sokal dowodził, że mistyfikacja obnażyła upadek intelektualnego rygoru w części humanistyki: redaktorzy opublikowali artykuł o fizyce kwantowej, nie konsultując się z nikim kompetentnym, bo spodobał im się jego wniosek. Istnieje, twierdził, realny świat; jego własności nie są jedynie konstrukcjami społecznymi; fakty i dowody mają znaczenie. Przedstawiał parodię jako obronę własnej tradycji rozumu lewicy przed relatywizmem epistemicznym: jest lewicowcem (i feministą), mówił, z powodu dowodów i logiki, a nie wbrew nim. W swojej książce Sokal i Bricmont deklarują, że nie atakują filozofii, humanistyki ani nauk społecznych w ogóle, lecz konkretne nadużycia – terminy naukowe używane bez zrozumienia czy uzasadnienia – oraz zamęt relatywizmu epistemicznego.

Nadużycie zaufania i karykatura studiów nad nauką

Redaktorzy Social Text, Bruce Robbins i Andrew Ross, nazwali to oszustwo naruszeniem etyki, które rzuca podejrzenie na nieznanych autorów, i pisali, że uznawanie ich decyzji za dowód bankructwa studiów kulturowych jest absurdem. Stanley Fish, dyrektor wykonawczy Duke University Press, wydawnictwa publikującego Social Text, dowodził w New York Timesie, że społecznie skonstruowany jest nie świat, lecz nasze sposoby jego poznawania – tak jak w baseballu rzuty uznane za „ball” lub „strike” są zarazem skonstruowane i realne. Latour dostrzegł transatlantycką wojnę, w której Francję obsadzono w roli swego rodzaju Kolumbii eksportującej intelektualne narkotyki. Derrida odpowiedział w Le Monde („Sokal et Bricmont ne sont pas sérieux”, 1997), że poważne badanie naukowych metafor wymagałoby uważnej lektury, której zabrakło.

Głoszone przez

• Jacques Derrida1930–2004
• Bruno Latour1947–2022

Czego mistyfikacja może, a czego nie może dowieść

Trzecie odczytanie upatruje głównej lekcji w praktyce redakcyjnej i warunkach pracy interdyscyplinarnej. Social Text, jak podkreślali jego redaktorzy, był czasopismem bez recenzji naukowych, prowadzonym przez kolektyw redakcyjny w tradycji „little magazines” niezależnej lewicy. Badacz dziennikarstwa Jay Rosen dowodził w Tikkun (1996), że redaktorzy powinni byli od razu przyznać się do błędu i publicznie zbadać, które standardy rozluźnili, by przyjąć artykuł, którego ani nie rozumieli, ani nie szanowali. Sam Sokal przyznał (1998), że z samego faktu publikacji niewiele da się wywnioskować: nie dowodził on, że studia kulturowe czy socjologia nauki są nonsensem, a jedynie, że redaktorzy jednego czasopisma opublikowali tekst z fizyki, której nie potrafili ocenić, nie pytając nikogo kompetentnego.