Uznanie czy redystrybucja? Polityka tożsamości

Uznanie jako żywotna potrzeba człowieka

Taylor dowodzi w „Polityce uznania” (1992), że nasza tożsamość kształtuje się w dialogu z innymi, tak że odmowa uznania – postrzeganie przez poniżający obraz – może wyrządzić realną krzywdę: „Należne uznanie nie jest tylko uprzejmością, którą jesteśmy ludziom winni. Jest żywotną potrzebą człowieka.” Nowoczesne społeczeństwa łączą politykę równej godności, która traktuje wszystkich jednakowo, z polityką różnicy, która domaga się uznania odrębnych tożsamości – a obie mogą się ze sobą ścierać. Honneth (Walka o uznanie, 1992) wywodzi konflikty społeczne z doświadczeń braku szacunku w trzech sferach – miłości, praw i uznania społecznego – i twierdzi, że nawet spory o płace są w istocie walkami o to, jak wysoko ceniony jest wkład.

Głoszone przez

• Charles Taylorur. 1931
• Axel Honnethur. 1949

Redystrybucja i uznanie

Fraser dowodzi, że sprawiedliwość ma dwa nieredukowalne wymiary: ekonomiczny, w którym ludziom odmawia się zasobów, i kulturowy, w którym odmawia się im pozycji. Jej „model statusowy” traktuje odmowę uznania nie jako uszczerbek tożsamości, lecz jako zinstytucjonalizowane podporządkowanie, które uniemożliwia ludziom uczestniczenie w życiu społecznym jako równi sobie; miarą sprawiedliwości jest „parytet uczestnictwa”. Już w latach 90. ostrzegała, że zwrot od redystrybucji ku uznaniu następuje akurat wtedy, gdy kapitalizm neoliberalny pogłębia nierówności, a później opisała sojusz liberalizmu rynkowego z polityką różnorodności jako „postępowy neoliberalizm”. We wspólnej książce Redistribution or Recognition? (2003) Honneth odpowiedział, że uznanie jest kategorią bardziej podstawową, której częścią jest dystrybucja.

Głoszone przez

• Nancy Fraserur. 1947

Skrzyżowania

Crenshaw (1989) wykazała, że prawo antydyskryminacyjne, które badało rasę i płeć oddzielnie, zawodziło czarnoskóre kobiety: w sprawie DeGraffenreid v. General Motors (1976) sąd odrzucił ich pozew, ponieważ firma zatrudniała czarnoskórych (w praktyce mężczyzn) i kobiety (w praktyce białe). To nakładanie się form dyskryminacji nazwała „intersekcjonalnością”. W tym ujęciu polityka tożsamości nie jest problemem, lecz niezbędnym narzędziem – pod warunkiem że zwraca uwagę na różnice wewnątrz grup i buduje koalicje ponad nimi, jak zamierzał Combahee River Collective. Krytycy zarzucają, że coraz drobniejsze kategorie grupowe utrudniają wspólną politykę; obrońcy odpowiadają, że ignorowanie ich tylko uogólnia doświadczenie najbardziej uprzywilejowanych członków każdej grupy.

Głoszone przez

• Kimberlé Crenshawur. 1959

Z powrotem do uniwersalizmu

Susan Neiman (Left Is Not Woke, 2023) dowodzi, że część dzisiejszej lewicy porzuciła idee, które ją niegdyś określały – uniwersalizm zamiast plemienności, wyraźne odróżnienie sprawiedliwości od władzy i możliwość postępu – i w ten sposób nieświadomie dryfuje ku założeniom, które dzieli z prawicą. Francis Fukuyama (Identity, 2018) widzi w żądaniu godności potężną siłę polityczną zarówno na lewicy, jak i na prawicy, którą demokracje mogą skanalizować jedynie przez szersze, inkluzywne tożsamości narodowe. Appiah (The Lies That Bind, 2018) uważa, że tożsamości wyznania, kraju, koloru skóry, klasy i kultury są realne, lecz opierają się na mitach wspólnej istoty; najlepiej trzymać je luźno, jako punkty wyjścia do rozmowy, a nie jako granice. Krytycy odpowiadają, że uniwersalny punkt widzenia zbyt często był szczególnym punktem widzenia tych, którzy mają władzę.

Głoszone przez

• Kwame Anthony Appiahur. 1954

Przejęcie przez elity

Filozof Olúfẹ́mi O. Táíwò (Elite Capture, 2022) przyznaje, że wiedza jest kształtowana przez pozycję społeczną, ale krytykuje to, co nazywa „polityką deferencji”: oddawanie mikrofonu najbardziej marginalizowanej osobie na sali. Osoby na sali, zauważa, rzadko są najbardziej dotknięte – zwykle są to ci, którzy są już dość uprzywilejowani, by się tam znaleźć – a deferencja pozostawia nietknięte struktury, które trzymają innych na zewnątrz. Ruchy i instytucje zostają w ten sposób „przejęte” przez elity, które używają języka tożsamości do realizacji własnych interesów. Zamiast symbolicznego uznania wzywa do „polityki konstruktywnej”, która buduje nowe instytucje i redystrybuuje zasoby oraz władzę.