Prawo do śmierci? Pomoc w umieraniu

Prawo do decydowania o własnej śmierci

Hume dowodził w „O samobójstwie”, opublikowanym dopiero po jego śmierci, że kto kończy życie, które stało się ciężarem, nie narusza żadnego obowiązku wobec Boga, innych ani siebie. W 1997 roku sześciu filozofów – Ronald Dworkin, Thomas Nagel, Robert Nozick, John Rawls, Thomas Scanlon i Judith Jarvis Thomson – złożyło opinię do Sądu Najwyższego USA: osoby zdolne do świadomych decyzji mają prawo podejmować najbardziej intymne i doniosłe decyzje dotyczące swojego życia, w tym decyzję o tym, jak stawić czoło śmierci, zgodnie z własnymi przekonaniami; państwo może chronić je przed naciskiem i nierozważnymi decyzjami, ale nie może narzucać własnego poglądu na to, czym jest godna śmierć. Niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny rozumował podobnie w 2020 roku: ogólne prawo osobistości obejmuje prawo do samostanowienia o własnej śmierci i swobodę szukania pomocy innych – prawo nieograniczone do przypadków ciężkiej lub nieuleczalnej choroby.

Głoszone przez

• David Hume1711–1776
• Thomas Nagelur. 1937
• Robert Nozick1938–2002
• John Rawls1921–2002
• Judith Jarvis Thomson1929–2020

Zabijanie i pozwalanie umrzeć

James Rachels (1975) dowodził, że rozróżnienie między zabijaniem a pozwalaniem umrzeć samo w sobie nie ma wagi moralnej: jeśli lekarze mogą przerwać leczenie pacjenta, który chce umrzeć, to pozwolenie mu umierać powoli może być okrutniejsze niż szybka, bezbolesna śmierć na jego prośbę. Singer z utylitarnego punktu widzenia uważa, że liczą się własne życzenia i dobrostan osoby, tak że eutanazja dobrowolna, z odpowiednimi zabezpieczeniami, łagodzi cierpienie, nikogo nie krzywdząc. Zwolennicy wskazują na badania z Oregonu i Holandii, które nie wykazały, by osoby starsze, ubogie czy z niepełnosprawnościami były dotknięte w nieproporcjonalnym stopniu (Margaret Battin i współpracownicy, 2007) – choć takie ustalenia pozostają sporne.

Głoszone przez

• Peter Singerur. 1946

Nienaruszalność życia

Tomasz z Akwinu uważał, że odebranie sobie życia jest złe, ponieważ godzi w naturalną skłonność do zachowania siebie, szkodzi wspólnocie i uzurpuje sobie decyzję należącą do Boga. Kant argumentował bez teologii: kto niszczy siebie, by uciec od bolesnego stanu, używa własnej osoby jedynie jako środka do znośnego stanu, a tym samym lekceważy godność człowieczeństwa w sobie. J. David Velleman (1999) zwraca tę kantowską myśl przeciw prawu do śmierci: wartość osoby nie jest tym samym, co wartość życia, któremu dobrze się wiedzie; dobro osoby liczy się tylko dlatego, że liczy się osoba, więc nie może uzasadniać porzucenia osoby. John Keown (2002) dodaje z punktu widzenia prawa naturalnego, że eutanazja dobrowolna opiera się na ocenie lekarza, że życie pacjenta nie jest już warte przeżycia – ocenie, którą po jej przyjęciu można rozszerzyć na ludzi, którzy już nie mogą prosić.

Głoszone przez

• Tomasz z Akwinuok. 1225–1274
• Immanuel Kant1724–1804

Ochrona słabszych

Wielu rzeczników praw osób z niepełnosprawnościami i lekarzy opieki paliatywnej nie przeczy autonomii jednostek, ale wątpi, czy prawny tytuł do pomocy w umieraniu może pozostać wolnym wyborem dla wszystkich. Tam, gdzie wspomagana śmierć jest opcją, osoby stare, chore, ubogie lub niepełnosprawne mogą czuć, że muszą usprawiedliwiać dalsze życie, i mogą wybrać śmierć, by nie być ciężarem; a oferowanie śmierci, zanim dobra opieka paliatywna i społeczna będzie wszędzie dostępna, zamienia brak wsparcia w „wybór”. Krytycy wskazują też, jak poszerzyły się kryteria dostępu: w Kanadzie pomoc w umieraniu otwarto w 2021 roku dla osób, których śmierć nie jest racjonalnie przewidywalna, a jej rozszerzenie na osoby, których jedyną dolegliwością jest choroba psychiczna, kilkakrotnie odroczono; Theo Boer, który przez blisko dekadę oceniał przypadki eutanazji w Holandii, ostrzegł później, że liczba i rodzaje przypadków wzrosły daleko ponad to, czego oczekiwał.