Moses Mendelssohn
Judaizm objawia prawa, nie doktryny – jego prawdy są prawdami rozumu, dostępnymi dla wszystkich; państwo nie ma nic do roboty w sprawach wiary, a każdy musi być wolny, by podążać za swoim sumieniem.
Umiejscowienie
„Niemiecki Sokrates”: filozof oświecenia i czołowa postać oświecenia żydowskiego (haskali), który opowiadał się za wolnością sumienia i rozdziałem państwa i religii.
Kluczowe idee
- Wolność sumienia
- Nieśmiertelność duszy
- Judaizm jako objawione prawo, nie objawiona doktryna
Wpływ
Pod wpływem 5
Platon
pod wpływem
Mendelssohn’s Phaedon (1767) recast Plato’s dialogue on the immortality of the soul, keeping its setting but replacing its arguments with proofs from modern metaphysics. M. Mendelssohn, Phädon oder über die Unsterblichkeit der Seele (1767); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: szkic AI
Platon › 428–348 p.n.e.
Majmonides
pod wpływem
Mendelssohn studied Maimonides’ Guide of the Perplexed from his youth and wrote a Hebrew commentary on Maimonides’ Treatise on Logic (Be’ur Millot ha-Higgayon, 1761). M. Mendelssohn, Be’ur Millot ha-Higgayon (1761); A. Altmann, Moses Mendelssohn: A Biographical Study (1973); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: szkic AI
Majmonides › 1138–1204
John Locke
pod wpływem ✓
In Jerusalem (1783) Mendelssohn took up Locke’s distinction between state and church from the Letter concerning Toleration (1689), arguing that neither may coerce belief. M. Mendelssohn, Jerusalem oder über religiöse Macht und Judentum (1783); J. Locke, Epistola de tolerantia (1689); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
John Locke › 1632–1704
Gottfried Wilhelm Leibniz
pod wpływem ✓
Mendelssohn defended Leibniz’s metaphysics; in Pope a Metaphysician! (1755, with Lessing) he set Leibniz’s optimism apart from the poetic optimism of Pope’s Essay on Man. M. Mendelssohn and G. E. Lessing, Pope ein Metaphysiker! (1755); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
Gottfried Wilhelm Leibniz › 1646–1716
Christian Wolff
pod wpływem
Mendelssohn worked within Wolff’s school metaphysics, as in his Berlin prize essay On Evidence in Metaphysical Sciences (1763) and the proofs of God in Morning Hours (1785). M. Mendelssohn, Abhandlung über die Evidenz in metaphysischen Wissenschaften (1763, printed 1764); Morgenstunden (1785); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: szkic AI
Christian Wolff › 1679–1754
Krytyka
Krytyka ze strony 2
Immanuel Kant
krytyka ze strony
Kant rejected Mendelssohn’s proof of the soul’s immortality in Phaedon (1767): a simple soul could still fade away by degrees of intensity (Critique of Pure Reason, B 413–415). I. Kant, Kritik der reinen Vernunft (1787), B 413–415 (“Refutation of Mendelssohn’s Proof of the Permanence of the Soul”); M. Mendelssohn, Phädon (1767)
Źródło: szkic AI
Immanuel Kant › 1724–1804
Friedrich Heinrich Jacobi
krytyka ze strony
Jacobi revealed to Mendelssohn Lessing’s avowal of Spinozism and argued against Mendelssohn’s rational theism that demonstration ends in fatalism, escaped only by a leap of faith (1785). F. H. Jacobi, Über die Lehre des Spinoza in Briefen an den Herrn Moses Mendelssohn (1785); SEP “Friedrich Heinrich Jacobi”
Źródło: szkic AI
Friedrich Heinrich Jacobi › 1743–1819
Krytykuje 1
Baruch Spinoza pod wpływem
pod wpływem ✓
In his Philosophical Dialogues (1755) Mendelssohn praised Spinoza as a forerunner of Leibniz, arguing that Leibniz had found pre-established harmony in his work. M. Mendelssohn, Philosophische Gespräche (1755); SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: także w Wikidanych · Wikidata
krytykuje
In Morning Hours (1785) Mendelssohn rejected Spinoza’s pantheism but argued that a ‘purified pantheism’ differs from theism in no point that matters for religion and morals. M. Mendelssohn, Morgenstunden (1785), Lectures XIII–XIV; SEP “Moses Mendelssohn”
Źródło: szkic AI
Baruch Spinoza › 1632–1677
Dzieła
Dialog Platona napisany na nowo dla oświecenia – bestseller w całej Europie.
Państwo może wymuszać działania, nigdy przekonania – apel o wolność sumienia.
Stanowisko
Mendelssohn defended a rational metaphysics in the tradition of Leibniz and Wolff. His Phaedon renewed Plato’s arguments for the immortality of the soul and made him famous across Europe, and in 1763 he won the Prussian Academy’s prize ahead of Kant. In Jerusalem he argued that the state may regulate actions but never convictions, and that no church may compel belief. Judaism, he held, is not a revealed doctrine but a revealed law; its truths are those of reason, open to everyone. He translated the Torah into German and became a leading figure of Jewish emancipation; his last years were overshadowed by the pantheism controversy with Jacobi.
Życie i kontekst
Moses Mendelssohn was born in 1729 in Dessau, the son of a Torah scribe, and followed his teacher to Berlin at fourteen. Largely self-taught in German, Latin and philosophy, he earned his living as a tutor and then in a silk factory, later as its partner. His friendship with Lessing, who drew on him for Nathan the Wise, opened the Enlightenment to him. He died in Berlin in 1786.
Dalsze główne dzieła
- Philosophical Dialogues (1755)
- Phaedon, or On the Immortality of the Soul (1767)
- Jerusalem, or On Religious Power and Judaism (1783)
- Morning Hours (1785)
Stan na listopad 2026 · Źródła · Ulepsz tę stronę · Jak powstaje Agora