Otwarte czy zamknięte granice? Etyka migracji

Otwarte granice

Joseph Carens (1987) dowodzi, że w zachodnich demokracjach liberalnych obywatelstwo odgrywa taką rolę, jaką dawniej odgrywała feudalna pozycja stanowa: status nabyty przez urodzenie, który znacznie poprawia czyjeś szanse życiowe. Jeśli miejsce urodzenia jest moralnie tak samo arbitralne jak klasa czy kolor skóry, a swoboda przemieszczania się w obrębie kraju jest podstawową wolnością, trudno uzasadnić niewpuszczanie ludzi tylko dlatego, że urodzili się gdzie indziej. Argumenty liberalno-egalitarne, libertariańskie (Michael Huemer, 2010) i utylitarystyczne zbiegają się tutaj: ekonomiści szacują, że swobodniejszy przepływ ludzi mógłby znacznie zwiększyć światowy dobrobyt, w dużej części na korzyść najbiedniejszych. Carens dopuszcza ograniczenia w skrajnych przypadkach, takich jak zagrożenie porządku publicznego, ale ciężar uzasadnienia nakłada na wykluczenie.

Prawo decydowania, kto należy

Michael Walzer (Sfery sprawiedliwości, 1983) dowodzi, że wspólnoty polityczne, podobnie jak kluby czy rodziny, mogą pozostać wspólnotami o własnym charakterze tylko wtedy, gdy kontrolują swoje członkostwo: przyjmowanie i wykluczanie leżą w rdzeniu samostanowienia. David Miller (Strangers in Our Midst, 2016) broni „słabego kosmopolityzmu”: podstawowe prawa człowieka każdej osoby liczą się jednakowo, ale obywatele mogą dawać pierwszeństwo współobywatelom i demokratycznie decydować, ilu i jakich imigrantów przyjąć, o ile szanują roszczenia uchodźców i sprawiedliwie traktują nowo przybyłych. Christopher Heath Wellman (2008) opiera prawo wykluczania na wolności zrzeszania się, która obejmuje wolność niezrzeszania się. Ekonomista Paul Collier (Exodus, 2013) dodaje obawy o zaufanie społeczne i o odpływ wykwalifikowanych osób z biednych krajów.

Gościnność i prawo do posiadania praw

W Do wiecznego pokoju (1795) Kant przyznaje każdemu obcemu kosmopolityczne prawo „gościnności”: by nie być traktowanym wrogo po przybyciu i by nie być odesłanym, jeśli oznaczałoby to jego zgubę – prawo do odwiedzin, jeszcze nie prawo do pobytu. Arendt, sama przez lata bezpaństwowiec, wywnioskowała z losu bezpaństwowców między wojnami światowymi, że prawa człowieka niewiele znaczą bez członkostwa we wspólnocie politycznej: to, co bezpaństwowcy utracili, to „prawo do posiadania praw”. Benhabib (The Rights of Others, 2004) opiera się na obu: demokracje mogą określać swoje członkostwo, ale prawo człowieka do azylu i ścieżka do obywatelstwa dla długoletnich rezydentów ograniczają tę władzę, a granice „ludu” są renegocjowane raz po raz w „iteracjach demokratycznych”.

Głoszone przez

• Immanuel Kant1724–1804
• Hannah Arendt1906–1975
• Seyla Benhabibur. 1950

Migracje są wytwarzane

Sassen (Guests and Aliens, 1999) dowodzi, że migracja nie jest po prostu skutkiem ubóstwa, które wypycha ludzi, i bogactwa, które ich przyciąga: większość biednych nigdy nie migruje. Wielkie przepływy podążają określonymi mostami – więziami kolonialnymi, inwestycjami zagranicznymi, interwencjami wojskowymi i werbunkiem siły roboczej, jak werbunek „pracowników gościnnych” przez Niemcy Zachodnie od 1955 roku – które zbudowały same kraje przyjmujące; a sama historia Europy jest historią migracji. Socjologowie migracji dodają, że wielu migrantów prowadzi życie transnarodowe między dwoma społeczeństwami. Polityka traktująca migrację jako zewnętrzne zagrożenie, które trzeba zatrzymać na granicy, błędnie odczytuje więc proces, w którym uczestniczą państwa przyjmujące – co nie rozstrzyga pytania normatywnego, ale zmienia jego warunki.

Głoszone przez

• Saskia Sassenur. 1947