Czym jest płeć (gender)?

Kobietą się staje

„Druga płeć” Beauvoir (1949) dowodzi, że „kobietą się nie rodzi, lecz się nią staje”: to, co znaczy być kobietą, nie jest ustalone przez naturę, lecz ukształtowane przez wychowanie, mit i zależność ekonomiczną, w świecie, w którym mężczyzna jest normą, a kobieta – „Inną”. Różnice cielesne są realne, ale ich znaczenie przeżywa się w sytuacji społecznej. Przygotowało to późniejsze rozróżnienia między płcią biologiczną a gender, choć sama Beauvoir nie używała tych terminów. Genevieve Lloyd (The Man of Reason, 1984) zarzuca, że ideał transcendencji, którym Beauvoir mierzy wolność, pochodzi z tradycji filozoficznej, która definiowała go przeciw wszystkiemu, co wiązała z kobietami.

Głoszone przez

• Simone de Beauvoir1908–1986

Gender jako performatywny

Butler dowodzi, że gender nie jest wewnętrzną istotą, którą wyraża zachowanie, lecz jest wytwarzany przez powtarzane wykonywanie aktów, które przywołują normy społeczne – „performatywny” w tym sensie, że czynienie konstytuuje to, co zdaje się wyrażać. Nie znaczy to, że gender wybiera się swobodnie jak kostium: normy poprzedzają każdego z nas i nas ograniczają. Butler kwestionuje także to, czy płeć biologiczna jest po prostu naturalna, skoro nawet nasze rozumienie ciał kształtują te normy – co otwiera przestrzeń do oporu i do ich przerabiania. Martha Nussbaum („The Professor of Parody”, 1999) zarzuca, że teoria jest niejasna, a polityka subwersywnej parodii daje niewielkie wskazówki dla konkretnych reform prawnych i politycznych.

Głoszone przez

• Judith Butlerur. 1956

Gender jako pozycja społeczna

Haslanger proponuje analizę „amelioratywną” (ameliorative): zamiast pytać wyłącznie, co zwykle rozumiemy przez „kobieta”, pytać, jakie pojęcie najlepiej służy walce z niesprawiedliwością. Definiuje gender jako hierarchiczną pozycję społeczną – na bycie kobietą składa się systematyczne podporządkowanie pod jakimś względem dlatego, że postrzega się u kogoś cechy ciała kojarzone z żeńską rolą w rozrodzie. Katharine Jenkins („Amelioration and Inclusion”, 2016), która podziela cele Haslanger, zarzuca, że ta definicja wyklucza wiele kobiet trans, mianowicie te, które nie są postrzegane jako osoby płci żeńskiej, choć pojęcie mające służyć sprawiedliwości powinno je włączać.

Głoszone przez

• Sally Haslangerur. 1955

Wychodząc od życia osób trans

Bettcher dowodzi, że filozofia powinna wychodzić od własnego życia i społeczności osób trans, zamiast traktować je jako przypadki-zagadki dla teorii zbudowanych gdzie indziej. Krytykuje zarówno model „niewłaściwego ciała”, jak i codzienne praktyki, które traktują gender osób trans jako iluzję lub oszustwo, i dowodzi, że słowa takie jak „kobieta” mają więcej niż jedno znaczenie: w społecznościach trans „kobieta” bywa używana w sposób, który włącza kobiety trans jako rzecz oczywistą. Broni też pewnej formy autorytetu pierwszoosobowego – etycznej pozycji do oświadczania o własnym gender, którą inni powinni szanować. Alex Byrne („Are Women Adult Human Females?”, 2020) wątpi, czy takie odrębne znaczenie wspólnotowe istnieje, i zarzuca, że debata filozoficzna dotyczy dominującego, codziennego znaczenia tego słowa.

Głoszone przez

• Talia Mae Bettcherur. ok. 1966

Poza binarnością

Dembroff dowodzi, że metafizyka gender koncentrowała się niemal wyłącznie na kobietach i mężczyznach, pozostawiając osoby niebinarne i genderqueer bez narzędzi pojęciowych. Dembroff wprowadza „krytyczne rodzaje gender”: grupy, których członkowie wspólnie destabilizują części dominującej ideologii gender – osoby genderqueer, na przykład, kwestionują założenie, że istnieją dokładnie dwa wzajemnie wykluczające się gendery. Rodzaje gender, według tego ujęcia, można definiować nie tylko przez ciała czy pozycje społeczne, lecz przez to, jak ich członkowie wspólnie odnoszą się do dominujących norm. Alex Byrne („Gender Muddle”, 2021), odpowiadając Dembroffowi, zarzuca, że „kobieta” i „genderqueer” nie tworzą jednej klasy terminów gender: pierwsze nazywa kategorię biologiczną, drugie społeczną.

Głoszone przez

• Robin Dembroffosoba współczesna

Kobieta jako dorosły człowiek płci żeńskiej (krytyczne wobec gender)

Filozofowie krytyczni wobec gender, tacy jak Alex Byrne („Are Women Adult Human Females?”, 2020), Kathleen Stock (Material Girls, 2021) i Holly Lawford-Smith (Gender-Critical Feminism, 2022), utrzymują, że „kobieta” oznacza dorosłego człowieka płci żeńskiej – kategorię wyznaczoną przez płeć biologiczną, a nie przez tożsamość gender czy rolę społeczną. Tożsamość gender, o ile w ogóle przyjmują to pojęcie, nie zmienia płci biologicznej człowieka, a w niektórych kontekstach – przestrzeniach jednopłciowych, sporcie, medycynie, zbieraniu danych – kategorie oparte na płci biologicznej powinny mieć pierwszeństwo. Łączą to z poparciem dla ochrony osób trans przed dyskryminacją. Talia Mae Bettcher („Trans Women and the Meaning of «Woman»”, 2013) i Robin Dembroff („Escaping the Natural Attitude About Gender”, 2021) zarzucają, że to błędnie opisuje, jak używa się terminów gender: w społecznościach trans, a także w prawie, polityce publicznej i mediach, „kobieta” często nie oznacza dorosłego człowieka płci żeńskiej.