Media społecznościowe i sfera publiczna

Nowe przeobrażenie strukturalne

W Strukturalnych przeobrażeniach sfery publicznej (1962) Habermas prześledził, jak ukształtowała się burżuazyjna publiczność kawiarni, salonów i czasopism, a później została wchłonięta przez komercyjne media masowe. Sześćdziesiąt lat później (Nowe strukturalne przeobrażenie sfery publicznej i polityka deliberatywna, 2022) twierdził, że platformy powodują kolejne przeobrażenie: czynią z każdego użytkownika autora, ale nie biorą na siebie odpowiedzialności redakcyjnej za to, co krąży, tak że publiczność rozpada się na samoodniesieniowe, zamknięte sfery, w których argumenty nie muszą już sprawdzać się wobec wszystkich innych. Utrzymywanie struktury medialnej, która umożliwia inkluzywną publiczność, konkludował, nie jest kwestią preferencji politycznych, lecz wymogiem konstytucyjnym.

Głoszone przez

• Jürgen Habermas1929–2026

Infokracja

Han twierdzi, że cyfrowa publiczność nie jest już w ogóle przestrzenią dyskursu. W „reżimie informacyjnym” (Infocracy, 2021) władza działa nie przez represję, lecz przez dane, widoczność i ciągłe pobudzanie uwagi; informacja, w przeciwieństwie do argumentu, jest krótkotrwała i przychodzi we fragmentach, nie zostawiając czasu na powolne słuchanie, jakiego wymaga dyskurs. Wcześniej (In the Swarm, 2013) opisał cyfrowy tłum jako rój wyizolowanych jednostek, który może wytwarzać fale oburzenia, lecz nie wspólne „my” zdolne do działania politycznego.

Głoszone przez

• Byung-Chul Hanur. 1959

Rynek uwagi dla wyjątkowego

Reckwitz (The Society of Singularities, 2017) umieszcza media społecznościowe w szerszym przesunięciu późnej nowoczesności: uznanie społeczne przypada coraz mniej temu, co standardowe i ogólne, a coraz bardziej temu, co jawi się jako wyjątkowe – osobom, miejscom, doświadczeniom i rzeczom singularnym. Technika cyfrowa, argumentuje, jest potężnym motorem tej singularyzacji, w której każdy rywalizuje o widoczność i uwagę, prezentując wyselekcjonowane, wyróżniające się „ja”. Skutkiem jest nie tylko rozdrobnienie, lecz nowy podział społeczny między tymi, którzy odnoszą sukces na takich rynkach uwagi, często wysoko wykształconą nową klasą średnią, a tymi, których sposoby życia uchodzą za zwyczajne i tracą na prestiżu.

Głoszone przez

• Andreas Reckwitzur. 1970

Nigdy nie było jednej publiczności

Teoretycy systemów wątpią w samo założenie jednej publiczności, w której wszyscy deliberują. Luhmann twierdził, że „cokolwiek wiemy o naszym społeczeństwie, a nawet o świecie, w którym żyjemy, wiemy dzięki mediom masowym”, które konstruują rzeczywistość, wybierając to, co nowe, konfliktowe i policzalne – a nie przez racjonalną debatę. Armin Nassehi (Muster, 2019) rozwija tę myśl: cyfryzacja nie wdziera się w nowoczesne społeczeństwo z zewnątrz, lecz odpowiada na jego dawny nawyk czynienia siebie widocznym przez dane i wzorce. Rozdrobnienie, nad którym dziś ubolewamy, odzwierciedla w tym ujęciu społeczeństwo, które zawsze było zróżnicowane na wiele perspektyw, a nostalgia za jednolitą publicznością przesłania, jak niewiele głosów dopuszczała dawna – zarzut, który krytyczki feministyczne, takie jak Nancy Fraser, postawiły już w 1990 roku wobec ujęcia Habermasa.

Głoszone przez

• Niklas Luhmann1927–1998
• Nancy Fraserur. 1947

Sprawdźmy dowody

Badacze empiryczni ostrzegają przed zakładaniem skutków, których nie wykazano. Axel Bruns (Are Filter Bubbles Real?, 2019) znajduje niewiele dowodów na to, że algorytmy zamykają większość użytkowników w odciętych światach informacji; wielu ludzi spotyka w sieci szerszy wachlarz źródeł niż poza nią, a polaryzacja często zależy od tego, jak interpretują to, co widzą. W dużych eksperymentach, które badacze przeprowadzili z Metą podczas wyborów w USA w 2020 roku, zmiana kanałów użytkowników – na przykład na chronologiczne albo z mniejszą ilością treści ze źródeł zgodnych z ich poglądami – zmieniła to, co widzieli, ale nie, w ciągu trzech miesięcy, ich postawy polityczne (Guess i współpracownicy w „Science” oraz Nyhan i współpracownicy w „Nature”, 2023). Badacze podkreślali, że nie rozstrzyga to skutków długoterminowych; spór Jonathana Haidta z krytykami, takimi jak Candice Odgers, o media społecznościowe i zdrowie psychiczne młodych ludzi opiera się na podobnych pytaniach o dowody.