Derrida i Searle o aktach mowy

Iterowalność: żaden znak nie jest związany ze swoim kontekstem

Derrida dowodzi, że zapis może funkcjonować jako znak tylko wtedy, gdy można go powtórzyć pod nieobecność jego nadawcy, adresata i pierwotnej sytuacji. Ta „iterowalność” nie jest przypadłością, która spotyka zwykłą mowę, lecz warunkiem wszelkiej komunikacji, także performatywów: czy wypowiedź performatywna mogłaby się powieść, pyta Derrida, gdyby jej sformułowanie nie powtarzało wypowiedzi „skodyfikowanej” lub iterowalnej? Wykluczenie przez Austina tego, co cytowane i inscenizowane, odsuwa więc to, co czyni akty mowy możliwymi; żaden kontekst nie może być w pełni określony, a intencja nie może w pełni rządzić tym, co wypowiedź znaczy. W posłowiu z 1988 roku Derrida objaśnił swoje wcześniejsze sformułowanie „nie ma nic poza tekstem” (il n’y a pas de hors-texte) jako stwierdzenie, że nie ma nic poza kontekstem.

Głoszone przez

• Jacques Derrida1930–2004

Intencja, konwencja i rozsądne wykluczenie

Searle odpowiedział, że Derrida w kilku kluczowych punktach źle zrozumiał i błędnie przedstawił stanowisko Austina. Wykluczenie przez Austina fikcji i sceny było kwestią strategii badawczej, a nie metafizyki: udawana obietnica logicznie zależy od poważnego obiecywania, więc przypadek poważny trzeba przeanalizować najpierw, a „pasożytniczy” nazywa tę logiczną zależność, a nie mniejszą wartość. Iterowalność, utrzymuje Searle, nie zagraża intencji; to właśnie powtarzalne konwencje pozwalają mówiącym wyrażać swoje intencje, a słuchającym je rozumieć. Derrida, jego zdaniem, pomylił też iterowalność z trwałością pisma, która pozwala tekstowi przetrwać autora i kontekst z zupełnie innych powodów niż te, które umożliwiają cytowanie.

Głoszone przez

• John Searle1932–2025

Chybione spotkanie dwóch tradycji

Wielu późniejszych czytelników widzi w tej wymianie nie tyle pojedynek ze zwycięzcą, ile spotkanie, które doszło do skutku tylko częściowo. Sam Searle rozpoczął odpowiedź od przestrogi przed traktowaniem jej jako konfrontacji dwóch tradycji filozoficznych – jego zdaniem dlatego, że Derrida źle odczytał Austina. Recepcja pozostała podzielona: Jonathan Culler (On Deconstruction, 1982) bronił odczytania Derridy, natomiast Jürgen Habermas (Dyskurs filozoficzny nowoczesności, 1985) stanął po stronie Searle’a, obstając przy rozróżnieniu między poważnym a „pasożytniczym” użyciem języka. Raoul Moati (Derrida/Searle, 2009; wyd. ang. 2014) wywodzi spór z dwóch sposobów rozumienia intencjonalności – u Derridy fenomenologicznego, wywodzącego się od Husserla, u Searle’a pragmatycznego.