Arendt i Scholem o Eichmannie w Jerozolimie

Banalność zła

Arendt uważała Eichmanna za w pełni odpowiedzialnego i popierała wyrok śmierci, ale nie znajdowała w nim żadnej demonicznej głębi – raczej czystą bezmyślność, niezdolność do spojrzenia na cokolwiek z punktu widzenia drugiego człowieka. O banalności zła mówiła, jak napisała później, wyłącznie na poziomie ściśle faktograficznym. Scholemowi odpowiedziała, że zło nigdy nie jest radykalne, a jedynie skrajne, pozbawione głębi i wszelkiego wymiaru demonicznego, i że tylko dobro ma głębię i może być radykalne. Na zarzut, że brak jej Ahabath Israel, odpowiedziała, że nigdy w życiu nie kochała żadnego narodu ani zbiorowości; kochała tylko swoich przyjaciół.

Głoszone przez

• Hannah Arendt1906–1975

Miłość do Żydów i takt serca

Scholem, który korespondował z Arendt od 1939 roku, pisał z Jerozolimy, że książka traktuje sprawę dotykającą samego serca życia żydowskiego bezdusznym, często niemal szyderczym tonem. Brakowało mu u niej tego, co tradycja żydowska nazywa Ahabath Israel, miłością do Żydów, i taktu serca, jakiego wymagała ta okazja. Niektórzy członkowie rad żydowskich, pisał, byli łajdakami, inni świętymi; nie śmiał osądzać, bo go tam nie było. Wyrażenie „banalność zła” wydało mu się raczej hasłem niż wynikiem analizy, jaką – o wiele bardziej przekonująco – Arendt przeprowadziła w swojej książce o totalitaryzmie.

Bezmyślny czy przekonany?

Opierając się na rozmowach, które Eichmann nagrał w Argentynie w latach 50., oraz na jego własnych rękopisach, Bettina Stangneth (Eichmann vor Jerusalem [Eichmann przed Jerozolimą], 2011) przedstawia przekonanego nazistę i antysemitę, który w Jerozolimie odgrywał podrzędnego urzędnika – maskę, której, jej zdaniem, Arendt nie przejrzała. Richard Wolin doszedł do wniosku, że Arendt drastycznie nie doceniła fanatyzmu Eichmanna. Jej obrończynie i obrońcy odpowiadają, że jej pojęcie dotyczy bezmyślności, a nie braku przekonań: Seyla Benhabib (2014) pytała, dlaczego Eichmann nie mógłby być zarazem fanatycznym nazistą i kimś banalnym, a Richard J. Bernstein oddziela pytanie, czy Arendt trafnie oceniła Eichmanna – jego zdaniem nie całkiem – od jej trwałej myśli, że potworne czyny mogą popełniać ludzie, którzy nie są potworami.

Głoszone przez

• Seyla Benhabibur. 1950