Camus i Sartre o buncie i historii

Bunt, który zna swoje granice

Camus odróżnia bunt od rewolucji. Człowiek zbuntowany, który mówi „nie” uciskowi, zarazem afirmuje granicę i solidarność z innymi – „Buntuję się, więc jesteśmy” – podczas gdy rewolucje, które czynią z historii najwyższy trybunał, a z jej obiecanego końca usprawiedliwienie zabijania teraz, przeradzają się w terror. W swoim liście Camus skarżył się, że Jeanson pominął rzeczywiste tezy książki – granicę objawiającą się w samym buncie, krytykę marksistowskiego proroctwa i „winy obiektywnej” – i przypisał mu pogląd, że całe zło leży w historii, a całe dobro poza nią. Jego krytycy, pisał, bronili marksizmu jako ukrytego dogmatu, nie odważając się afirmować go jako jawnej polityki.

Głoszone przez

• Albert Camus1913–1960

Nie ma punktu widzenia poza historią

Sartre odpowiedział, że nikt nie może sądzić historii z zewnątrz: pytanie nie brzmi, czy ma ona sens i czy raczymy w niej uczestniczyć, lecz – skoro tkwimy w niej po szyję – jak spróbować nadać jej sens, który wydaje się nam najlepszy. Wartości ponad historią, jeśli w ogóle istnieją, ujawniają się tylko w ludzkich działaniach, które z definicji są historyczne; a bunt, który odmawia wyboru między ciemiężcami a uciskanymi, kończy na służbie istniejącemu porządkowi. Zgadzał się, że sowieckie obozy są nie do przyjęcia, ale tak samo nie do przyjęcia jest codzienny użytek, jaki robiła z nich tak zwana prasa burżuazyjna. Jeanson zarzucał, że książka pomija historyczne i ekonomiczne warunki rewolucji i jest oklaskiwana przez prawicę.

Głoszone przez

• Jean-Paul Sartre1905–1980

Dwie półprawdy?

Niektórzy późniejsi czytelnicy traktowali spór jak zimnowojenny moralitet, w którym Camus po prostu miał rację. Ronald Aronson (Camus and Sartre, 2004), autor także hasła o Camusie w Stanford Encyclopedia, odrzuca taki werdykt zwycięzcy: w jego odczytaniu zimna wojna zepchnęła dwóch przyjaciół do przeciwnych obozów, a każdy z nich widział tylko połowę prawdy – Camus niebezpieczeństwo przemocy rewolucyjnej, Sartre codzienną przemoc opresyjnych stosunków społecznych wpisanych w kapitalizm i kolonializm. Obaj, dowodzi Aronson, byli wybiórczy; spierali się dalej pośrednio w swoich dziełach aż do śmierci Camusa w 1960 roku.