Chomsky i Foucault o naturze ludzkiej

Natura ludzka jako miara sprawiedliwości

Chomsky wychodzi od języka: dzieci przyswajają złożoną gramatykę z rozproszonych danych, a potem rozumieją zdania, których nigdy nie słyszały. Wyjaśnia to wrodzonymi zasadami organizującymi, „schematyzmem”, który uważa za jeden z podstawowych składników natury ludzkiej. Jego polityka opiera się na tym samym obrazie: podstawowym elementem natury ludzkiej jest według niego potrzeba twórczej pracy, twórczego poszukiwania, swobodnego tworzenia bez arbitralnie ograniczającego wpływu instytucji przymusu. Istniejące systemy sprawiedliwości, dowodził, ucieleśniają ucisk klasowy, ale także swego rodzaju po omacku podejmowane dążenie do prawdziwych pojęć sprawiedliwości, zakorzenionych w podstawowych ludzkich cechach, których nie potrafił jeszcze dokładnie określić – tak że walka polityczna może odwoływać się do sprawiedliwości, a nie tylko do władzy.

Natura ludzka i sprawiedliwość jako pojęcia historyczne

Foucault wątpił, czy „natura ludzka” jest pojęciem naukowym: w historii wiedzy wydawała mu się odgrywać przede wszystkim rolę wskaźnika epistemologicznego. Prawdziwe zadanie polityczne w społeczeństwie takim jak nasze widział w krytyce instytucji, które wydają się neutralne, takich jak uniwersytet, medycyna i psychiatria, tak by zdemaskować przemoc polityczną sprawowaną za ich pośrednictwem. Mówiąc, jak to ujął, nieco po nietzscheańsku, traktował sprawiedliwość jako ideę wynalezioną i wprowadzaną w działanie w różnych typach społeczeństw jako narzędzie pewnej władzy politycznej i ekonomicznej albo jako broń przeciw tej władzy. Takie pojęcia, konkludował, ukształtowały się w obrębie naszej cywilizacji i nie mogą po prostu uzasadniać walki, która ma obalić jej podstawy.

Głoszone przez

• Michel Foucault1926–1984