Czy maszyny powinny mieć prawa?

Narzędzia, nie osoby

Joanna Bryson dowodziła pod tytułem „Robots Should Be Slaves” (2010) – mając na myśli, jak wyjaśniała, służących, którymi się dysponuje, a nie ludzi – że roboty są artefaktami, które projektujemy, budujemy i posiadamy, i że nie powinniśmy ich budować jako osób ani tak ich traktować. Później nazwała to sformułowanie błędem, ale zachowała argument. Przypisywanie robotom praw lub uczuć marnuje troskę i zasoby, które należą się ludziom, i pozwala tym, którzy projektują i wdrażają maszyny, chować się za nimi. Skoro to my decydujemy, czym są roboty, odpowiedzialnym wyborem jest uczynienie ich wyraźnie rozpoznawalnymi jako narzędzia, aby odpowiedzialność pozostała przy ludziach.

Status z relacji

Mark Coeckelbergh (2010) i David Gunkel („Robot Rights”, 2018) wątpią w zwykłą procedurę, w której najpierw rozstrzyga się, czym jest istota – świadoma, czująca, rozumna – a dopiero potem wyprowadza się jej status moralny. Rzadko znamy takie wewnętrzne cechy z pewnością, nawet u innych ludzi, a w praktyce status przyznajemy przez sposoby, w jakie odnosimy się do innych. Czerpiąc z Lévinasa, Gunkel pyta, czy pierwsze nie jest spotkanie z innym, a nie lista cech. Pytanie o prawa robotów należy więc otwierać, a nie zamykać z góry – bez sugerowania, że roboty muszą otrzymać takie same prawa jak ludzie.

Ostrożność w niepewności

Raport Roberta Longa, Jeffa Sebo i współpracowników, wśród nich Davida Chalmersa i Jonathana Bircha („Taking AI Welfare Seriously”, 2024), dowodzi, że istnieje realna możliwość, iż niektóre systemy AI będą w bliskiej przyszłości świadome lub solidnie sprawcze, i że firmy AI powinny więc uznać ten problem, ocenić swoje systemy i przygotować polityki. Birch („The Edge of Sentience”, 2024) proponuje proporcjonalne środki ostrożności dla wszystkich „kandydatów na istoty czujące”, od owadów po możliwą przyszłą AI, dowodząc jednocześnie, że płynne zachowanie modeli językowych jest słabym dowodem odczuwania, bo można je „oszukać”. Eric Schwitzgebel, który broni praw dla AI podobnej do człowieka, ostrzega przed „dylematem pełnych praw”: dla systemów o dyskusyjnym statusie osoby każdy wybór grozi poważnym błędem moralnym, więc powinniśmy unikać ich budowania. Metzinger idzie najdalej: skoro moglibyśmy stworzyć sztuczne cierpienie, nie rozpoznając go, badania, które mają na celu syntetyczną świadomość lub ryzykują jej powstanie, należy zawiesić na całym świecie do 2050 roku.

Głoszone przez

• David Chalmersur. 1966
• Thomas Metzingerur. 1958

Osoby prawne?

Osobowość prawna to nie to samo co status moralny: spółki są osobami prawnymi, nie odczuwając niczego. W lutym 2017 roku Parlament Europejski poprosił Komisję o zbadanie, czy roboty mogłyby z czasem otrzymać własny status prawny, tak aby najbardziej zaawansowane autonomiczne roboty mogły być traktowane jako „osoby elektroniczne” odpowiedzialne za wyrządzone szkody. W 2018 roku ponad 150 ekspertów od robotyki, AI, prawa i etyki zaprotestowało w liście otwartym: taki status opierałby się na przecenianiu możliwości obecnych robotów, a żaden z dostępnych modeli prawnych – osoba fizyczna, osoba prawna, trust – by do nich nie pasował. Grupa ekspertów Komisji uznała w 2019 roku, że systemy autonomiczne nie potrzebują osobowości prawnej; Akt o sztucznej inteligencji z 2024 roku reguluje systemy AI według poziomu ryzyka i nakłada obowiązki na ich dostawców i podmioty je wdrażające – nie daje samym systemom żadnego statusu prawnego.